Operasyonel Riske Esas Tutarın İleri Ölçüm Yaklaşımı ile Hesaplanmasına İlişkin Tebliğ

(1) Bu Tebliğin amacı, bankaların İleri Ölçüm Yaklaşımı kullanarak operasyonel riske esas tutar hesaplamalarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

(1) Bu Tebliğ, 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 43, 45 ve 93 üncü maddeleri ile 28/6/2012 tarihli ve 28337 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 23 üncü maddesi hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.

(1) Bu Tebliğde yer alan;

a) Banka: Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan bankayı,

b) Kanun: 5411 sayılı Bankacılık Kanununu,

c) Kurum: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunu,

ç) Kredi derecelendirme kuruluşu (KDK): Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan kredi derecelendirme kuruluşunu,

d) Operasyonel risk: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan operasyonel riski,

e) Risk profili: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan risk profilini,

f) Yönetmelik: 28/6/2012 tarihli ve 28337 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliği

ifade eder.

(1) İleri Ölçüm Yaklaşımının kullanılması, 5 inci maddedeki nitel ve 6 ncı maddedeki nicel şartların sağlanması, 11/7/2014 tarihli ve 29057 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bankaların İç Sistemleri ve İçsel Sermaye Yeterliliği Değerlendirme Süreci Hakkında Yönetmelik uyarınca hazırlanan iş sürekliliği planı ile acil ve beklenmedik durum planının yeterli olması ve aynı Yönetmeliğin 35 inci maddesi çerçevesinde operasyonel risk yönetimi esaslarına uyulması kaydıyla Kurumun iznine tabidir.

(2) İleri Ölçüm Yaklaşımında önemli değişiklikler veya ilaveler yapılması birinci fıkrada belirtilen şartların sağlanması kaydıyla Kurumun iznine tabidir.

(3) İleri Ölçüm Yaklaşımında yapılan her türlü değişiklik Kuruma bildirilir.

(Değişik:RG-23/10/2015-29511)(1)

(1) İleri Ölçüm Yaklaşımına ilişkin olarak aşağıda belirtilen nitel standartların sağlanması şarttır:

a) Bankanın operasyonel risk ölçüm sisteminin, günlük risk yönetim süreçlerine entegre olması gerekir. Söz konusu ölçüm sisteminin, operasyonel risk için hesaplanan sermaye yükümlülüğünün faaliyet kollarına tahsisini ilgili faaliyet kollarında operasyonel risk yönetiminin geliştirilmesi için teşvikler yaratacak şekilde sağlaması ve bankanın bu amaç için kullanmak üzere özel tekniklere sahip olması gerekir.

b) Operasyonel risk yönetimi, risk yönetimi birimi ya da risk yönetimi birimi ile aynı iç sistemler sorumlusuna bağlı olarak çalışacak bankanın diğer faaliyetlerinden bağımsız olarak örgütlendirilecek bir birim tarafından gerçekleştirilir. Anılan faaliyetler, bankanın ilgili birimleri ile işbirliği içerisinde gerçekleştirilir.

c) Operasyonel riskler ve kayıplar düzenli olarak bankanın ilgili faaliyet kollarına ve üst yönetimine rapor edilir. Bu raporlarda yer alan bilgiler çerçevesinde gerekli tedbirlerin alımına yönelik prosedürlere sahip olunması gerekir.

ç) Operasyonel risk yönetim sistemlerinin yazılı hale getirilmesi ve sisteme uyumun sağlanması amacına yönelik rutin kontrollere ve uyumsuzluğun giderilmesine yönelik alınacak tedbirleri düzenleyen politikalara sahip olunması gerekir.

d) Operasyonel risk yönetim süreçleri ve ölçüm sistemleri, faaliyet kolları ve operasyonel risk fonksiyonu bazında iç denetim birimi tarafından düzenli olarak incelenir.

e) Operasyonel risk ölçüm sisteminin validasyon sürecinde; içsel validasyon süreçlerinin etkin ve yeterli, operasyonel risk ölçüm sistemine ilişkin veri akışları ve süreçlerinin, şeffaf ve erişilebilir olması gerekir. Sistemin özelliklerine ve parametrelerine Kurum tarafından kolayca erişim sağlanır.

(Değişik:RG-23/10/2015-29511)(1)

(1) Risk ölçüm süreçleri, içsel veriler, dışsal veriler ile faaliyet ortamına ve iç kontrol sistemine ilişkin değerlendirme ölçütleriyle ilgili olarak iki ilâ altıncı fıkralarda belirtilen nicel standartların sağlanması şarttır.

(2) Süreçlere ilişkin olarak aşağıda belirtilen standartlara uyulur:

a) Operasyonel risk ölçümünde, kayıp dağılımının kuyruğunda yer alan, potansiyel olarak önemli etki yaratabilecek kayıp olayları dikkate alınır ve bir yıllık süre için %99,9 güven aralığına tekabül edecek şekilde ihtiyatlı davranılır.

b) Operasyonel risk ölçüm sistemi üç ilâ altıncı fıkralarda belirtildiği şekilde içsel verilerin, dışsal verilerin, senaryo analizlerinin, faaliyet ortamına ve iç kontrol sistemine ilişkin değerlendirme ölçütlerinin kullanımını içerir. Operasyonel risk ölçüm sistemi kapsamında söz konusu dört unsurun hangi ağırlıkta kullanılacağına ilişkin güvenilir, şeffaf ve doğrulanabilir bir yaklaşım benimsenir ve bu yaklaşım yazılı hale getirilir. Söz konusu yaklaşımın tutarlı olması ve sistem içerisinde risk azaltım teknikleri veya nitel değerlendirmelerin mükerrer olarak dikkate alınmaması gerekir.

c) Operasyonel risk ölçüm sistemi, tahmini kayıp dağılımının kuyruk şeklini etkileyen önemli risk faktörlerini kapsar.

ç) Münferit operasyonel risk kayıp tahminleri arasındaki korelasyonlar, korelasyonların ölçümünde kullanılan sistemin sağlam ve güvenilir olması ve özellikle stres dönemlerinde korelasyon tahminlerini etkileyen belirsizliği dikkate alması şartıyla kullanılabilir. Kullanılan korelasyon varsayımları, uygun nicel ve nitel teknikler uygulanarak doğrulanır.

(3) İçsel verilere ilişkin olarak aşağıda belirtilen standartlara uyulur:

a) Operasyonel riskin ölçülmesinde asgari beş yıllık gözlem süresine dayanan içsel veri kullanılır.

b) Kayıplara ilişkin tarihsel veriler, Yönetmeliğin 25 inci maddesinde belirtilen faaliyet kollarına ve 9 uncu maddede belirtilen kayıp olay türlerine eşleştirilir ve bu veriler istenildiğinde Kuruma sunulmak üzere hazır bulundurulur.

c) Kayıpların faaliyet kollarına ve kayıp olay türlerine tahsisine yönelik objektif kriterlerin olması gerekir. Bu kriterler yazılı hale getirilir.

ç) Tarihsel olarak içsel kredi riski veri tabanlarına dahil edilen ve kredi riskiyle bağlantılı olan önemli operasyonel risk kayıpları ayrıca operasyonel risk veri tabanlarına kaydedilir ve izlenir. Söz konusu kayıplar, kredi riskine esas tutar hesaplamasına konu edilmişse operasyonel riske esas tutar hesaplamasına dahil edilmez.

(1) Operasyonel riske esas tutar, beklenen kayıp ve beklenmeyen kayıp tutarları toplamının onikibuçuk ile çarpılması suretiyle hesaplanır. Beklenen kayıp tutarı için karşılık ayrılmış olması halinde, bu tutar operasyonel riske esas tutar hesaplanmasına konu edilmez. Bu Tebliğ uyarınca hesaplanan operasyonel riske esas tutar, Temel Gösterge Yöntemi ile hesaplanan operasyonel riske esas tutarın yüzde yetmişinden az olamaz.

(1) (Değişik:RG-23/10/2015-29511)(1) İki ilâ beşinci fıkralarda belirtilen şartları sağlayan sigortalar risk azaltıcı etkilerinin önemli miktarda olması halinde dikkate alınabilir.

(2) (Değişik:RG-23/10/2015-29511)(1) Sigorta sağlayıcısına, bir KDK tarafından verilen derecelendirme notunun, Yönetmeliğin ekinde yer alan EK-1’i kapsamında kredi kalitesi kademesi iki ya da daha üstün olan bir dereceye tekabül etmesi ve sigorta sağlayıcısının sigorta veya reasürans yapma izni almış olması gerekir.

(3) Sigortanın ve sigortalama prosedürünün aşağıdaki koşullara uygun olması gerekir.

a) Sigorta poliçesinin ilk geçerlilik süresi asgari bir yıl olmalıdır. Kalan geçerlilik süresi bir yıldan az olan poliçeler için, poliçenin kalan geçerlilik süresini yansıtan uygun kesintiler yapılmalıdır. Kalan geçerlilik süresi 90 gün veya daha az olan poliçeler risk azaltımında dikkate alınmaz.

b) Sigorta sözleşmesinin iptali için öngörülen ihbar süresi 90 günden az olamaz.

c) Sigorta poliçesinde, Kurumca alınacak kararlardan dolayı ya da bankanın temerrüde düşmesi sonucu, kayyım yönetimine alma veya tasfiye işlemlerinin başlatılmasından sonra ortaya çıkan olaylarla ilgili olanlar hariç, bankanın kayyımı veya tasfiye memurunun, maruz kalınan kayıplar veya yapılan masraflar için tazminat alma hakkının engellendiği herhangi bir istisna veya sınırlama bulunmamalıdır. Sigorta poliçesi, Kurumca alınacak kararlardan kaynaklanan cezaları kapsam dışı tutabilir.

ç) Sigorta kapsamı şeffaf olmalı ve operasyonel riske esas tutar hesaplamasında kullanılan kayıp olasılığı ve büyüklüğü ile uyumlu olmalıdır.

d) Sigortanın, bankanın risk grubu dışındaki bir şirkete yaptırılması şarttır. Dahil olunan risk grubunda yer alan şirketlere yaptırılan sigorta işlemleri, riskin ikinci fıkrada yer alan şartları sağlayan risk grubu dışındaki bir şirkete devredilmesi şartıyla risk azaltımında dikkate alınabilir.

e) Sigortanın dikkate alınma prosedürü gerekçeleri ile birlikte yazılı hale getirilmelidir.

(4) Sigorta, aşağıda belirtilen durumlarda sigorta tutarına iskonto uygulanması suretiyle dikkate alınır.

a) Sigorta poliçesinin kalan geçerlilik süresinin bir yıldan kısa olması,

b) Sigorta poliçesinin bir yıldan daha kısa bir süre içerisinde iptal edilebilir olması,

c) Sigorta poliçesinin kapsamında, uyumsuzluklar ve ödemelerle ilgili belirsizlikler olması.

(5) Sigortanın dikkate alınması sonucu operasyonel riske esas tutar en fazla % 20 oranında azaltılabilir.

(Değişik:RG-23/10/2015-29511)(1)

(1) 6 ncı maddenin üçüncü fıkrasının (b) ilâ (d) bentlerinin uygulamasında aşağıdaki tabloda belirtilen kayıp olayları kullanılır.

GEÇİCİ

MADDE 1 – (Ek:RG-23/10/2015-29511)(1)

(1) 6 ncı maddenin üçüncü fıkrasının (a) bendinin uygulamasında, bu Tebliğin yürürlük tarihi olan 1/1/2015 tarihinden itibaren üç yıllık tarihsel veriler kullanılabilir. Bu süre, ilgili veriler beş yıllık süreye ulaşıncaya kadar her sene bir yıl arttırılır.

(1) Bu Tebliğ 1/1/2015 tarihinde yürürlüğe girer.

(1) Bu Tebliğ hükümlerini Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu Başkanı yürütür.

_______

(1) 23/10/2015 tarih ve 29511 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tebliğ değişikliği 31/3/2016 tarihinde yürürlüğe girer.