Ayakkabı Murakabe Nizamnamesi

Terliklerde kullanılacak malzemenin vasıfları, esas itibariyle ikinci maddede zikrolunanların aynıdır. Ancak; terliklerin taban ve ökçelerinde boyun köselesi; iç sürmesi halinde mukavva ve taban dikişlerinde pamuk iplikleri kullanılabilir.

Lastikten mamul ayakkabıların en az aşağıda gösterilen vasıfları haiz olmaları şarttır:

a) Mamuller, münasip derecede pişirilmiş ve elastiki olacak, yatık bulunmıyacak kesitleri hava boşlukları ile iyi dağılmamış ve iri dolgu maddelerinden ari olacak ve mütecanis manzara arzedecektir.

b) Yüzler, birin üç misline; kalınlığı dört milimitreye kadar olan mütecanis profilli tabanlar, onda birden yarısına kadar, kopmadan uzayabilecek ve kendi hallerine bırakıldıklarında muayyen bir toleransla asli ölçülerine rucu edebilecek hassada olacaklardır.

Lastik aykkabıların ihtiva edecekleri asgari ham kauçuk nispetleri, aşağıda gösterilmiştir:

Ham kauçuk tabirinden, ticari şekilde tabii ham kauçuk ile suni kauçuk bunların karışımları ve rejeneratlarının ihtiva ettikleri kauçuklar anlaşılır.

Bilümum taban ve topuklarda kullanılmak üzere imal edilip hazır satılan siyah lastiklerin terkiplerinde, yüz kısım ham kauçuk için en az otuz kısım is siyahı bulunması mecburidir.

Bilümum konfeksiyon ve prese mamullerin parçaları yekdiğerlerine iyice yapıştırılmış olacak kumaş kısımları sağlam dikilecek ve mevcut oldukları takdirde fermuar ve kapsulleri de iyice raptedilmiş bulunacaklardır.

Lastik ayakkabıların boylarına göre adları ve numaraları şunlardır:

Lastik ayakkabı ve çizmelerin yüz ve taban kalınlıkları aşağıda gösterilmiştir.

Lastik ayakkabı imalatında yüz, fötr ve taban astarı olarak kullanılacak başlıca mensucatın haiz olması icabeden asgari vasıfları şunlardır:

İmalat esnasında amillerinin sunutaksirleri olmaksızın çeşitli sebeplerle vukua gelip önlenemeyen hatalar neticesi yukardaki maddelerde yazılı vasıflardan bir veya bir kaçını haiz olmayarak elde edilen kusurlu lastik mamullerden 6, 7 ve 10 uncu maddelerde zikredilen hususların asgarilerini ihtiva etmeleri şartiyle, sağlamlıklarını muhafaza edenler, içlerinin görünür yerlerine (İkinci) ve bunların dünundakilerin de keza içlerinin görünür yerlerine (İskarta) damgaları vurulmak suretiyle satılabilirler. Bu gibi mamullerin bu kabil damgalar vurulmaksızın satışa arzları yasaktır.

Ayakkabılar, imal tarzlarına göre başlıca altı sınıftır.

I - Dikişli deri ayakkabılar,

II - Yapıştırma deri ayakkabılar,

III - Sandaletler,

IV - Ağaç çivili deri ayakkabılar,

V - Madeni çivili deri ayakkabılar,

VI - Lastik ayakkabılar,

Bunlardan dikişli deri ayakkabılarda (El dikişli piyanta), (Makine dikişli piyanta), (Kaliforniya tipi), (El dikişli fora), (Makine dikişli fora) ve (Yalınkat) diye ayrıca altı tipe ayrılırlar.

Bu ayakkabıların her birinin dikişli yapıştırma, sandalet, ağaç veya madeni çivili olduklarına göre, kendi sınıflarıyla, bunlardan dikişli ayakkabıların ayrıca taallük ettikleri tiplerle, lastik ayakkabıların ise, 9 uncu maddede yazılı adlarıyla satılmaları mecburidir.

Yapıştırma ayakkabıların, iyi vasıfta ve sudan müteessir olmayan maddelerle yapıştırılmış olması şarttır.

a) Ayakkabıların kösele ve lastik tabanlarının kamara kısımlarına imal eden veya ettirenlerin müseccel alameti farikalarını veya tam olarak adlariyle soy adlarını, yahut her ikisini okunacak ve kolaylıkla silinmiyecek tarzda damgalamaları mecburidir.

Lastik ökçelerde bu damgalar, ökçelerin yere değen satıhlarına vurulur.

b) Tabanları; lastik kauçuk veya krepsol ayakkabılardan kamara kısımlarına damga vurulması mümkün olmayanların damgaları, içlerinin görünür yerlerine konulur.

c) Lastik fabrikasyonundan elde edilen ayakkabı mamüllerinin görünür ve sökülmez yerlerine ayrıca imal tarihleri de yalnız ayı ve yılı gösterilmek suretiyle damgalanır.

d) Ayakkabıların müstehlike satışlarını yapan tacirlerin de ayakkabıların iç taraflarında ayrıca kendi müseccel alametifarika veya ad ve soyadlarını yahut her ikisini damga veya firma şeritleriyle belirtmeleri caizdir.

e) İmalatını doğrudan doğruya müstehlike satan amillerde, ayakkabıların kamara kısımlarından gayri iç taraflarına, damga veya şeritlerini koyabilirler.

Ayakkabılara yukarıda zikrolunan alametifarika, ad ve soy adlariyle numaraları, fiyat etiketleri ve diğer mevzuatla mecburi kılınan harf, rakam ve işaretlerden gayrı damga vaz'ı veya firma şeridi yapıştırılması memnudur.

a) Bu Nizamname hükümlerine aykırı imalattan amillerle kendi nam ve hesaplarına imalat yaptıranlar mesuldur.

b) Damga vaz'ı mecburiyetine riayet edilmemesinden veya yanlış, noksan, silik damga vurulmasından, amillerle kendi nam ve hesaplarına imalat yaptıranlar mesul oldukları gibi, bu Nizamnamenin şumulüne giren mamullerin damgasız olarak satışa arzından, mutavassıtlarla toptancı ve perakendeci tacirler de mesuldurlar.

c) Bu Nizamname hükümlerine aykırı imalattan müstehlike karşı, satış yapan esnaf ve tacirler zamin olup bunların mali bakımdan amillere veya kendi nam ve hesaplarına imalat yaptıranlara rucu hakları mahfuzdur.

Sanayi Vekaletince salahiyetli kılınacak memurlar, fabrika, imalathane, depo, mağaza ve dükkan gibi imal ve satış yerlerinde mutavassıt veya seyyar satıcılarda mevcut ve bu Nizamname hükümlerine tabi deri, lastik veya karışık bilümum yarı mamül ve mamül ayakkabıları çalışma saatları içinde veya bu yerlerin açık bulundukları zamanlarda faaliyetlerini durdurmayacak şekilde muayene ve kontrol ederek nümuneler alabilirler.

Bu Nizamnameye göre muayene ve kontrol aşağıda yazılı şekillerde yapılır:

I - Normal muayene ve kontrol salahiyetli memurlar tarafından 17 nci maddede yazılı yerlerde mevcut yarı mamül ve mamül ayakkabılardan sondaj suretiyle beş çifti ayrılır ve bunların yukardaki maddeler hükümlerine uygun olup olmadıkları göz ve el ile muayene edilir.

II - Şikayet üzerine yapılan muayene ve kontrollar.

Ayakkabı satın alan kimselerin alakalı mercilere bu Nizamname hükümlerine aykırılık iddiasiyle yapacakları şikayet veya yazılı ihbarlar üzerine salahiyetli memurlar malın satıldığı mahalle gelerek şikayet veya yazılı ihbar mevzuu ayakkabılardan iki çiftini ayırırlar. İki çift

mevcut yoksa, bir çift veya alıcı nezdindeki şikayet mevzuu ayakkabıların bu Nizamname hükümlerine uygun olup olmadıkları göz ve el ile kontrol edilir.

Yarı mamül ve mamül ayakkabıların yukarıdaki maddeye göre yapılan muayene ve kontrolları neticesinde:

a) Ayakkabıların bu Nizamname hükümlerine herhangi bir aykırılığı yok ise, salahiyetli memurun ayırdığı ve üzerlerinde muayene ve kontrol yaptığı yarı mamul veya mamul ayakkabılar, sahiplerine bırakılarak haklarında herhangi bir muamele yapılmaz.

b) Salahiyetli memurun muayene ve kontrol ettiği yarı mamul veya mamul ayakkabıların bu Nizamname hükümlerine herhangi bir suretle olursa olsun aykırılıkları bulunduğu takdirde, aynı cins malların geri kalan bütün mevcudu da memur tarafından tesbit ve muayeneden geçirilerek tefrik edilir ve mütaakiben aşağıdaki maddelerde zikredildiği veçhile nümuneler, alınır. Nümunelerden gayrı aykırı vasıflardaki mallar yediemine tevdi edilerek keyfiyet salahiyetli memur tarafından zabıt varakası ile tesbit olunur.

c) El ve göz ile yapılan kontrollarda bu Nizamname hükümlerine aykırılıkları tesbit edilemiyen fakat salahiyetli memur tarafından laboratuvar muayenesine lüzum hissedilen yarı mamül ve mamüllerden de aynı miktarlarda nümune alınarak laboratuvara gönderilir.

Ancak bu kabil malların bu Nizamname hükümlerine aykırılıkları laboratuvar raporu ile sabit olduktan sonra bakiye mevcutları yediemine tevdi olunur.

Normal muayenelerde aykırı evsafta oldukları anlaşılan mamul ayakkabılardan beş çifti, yarı mamullerin beş çift parçası, şikayet üzerine yapılan kontrollarda ise mamullerden iki çifti, amil, satıcı veya alakalı veyahut bunların temsilcileri huzurunda beşer tek, ve ikişer tek mamul veya yarı mamul halinde ayrı ayrı içten dikişli iki torbaya konulur. Torbaların ağızları sicimle bağlanıp birer etiket takılır. Ve müştereken mühürlenir. Etiketlere amil veya satıcı yahut alakalıların isim adres veya nümunelerin cinsi ile alındığı tarih yazılarak salahiyetli memurla hazır bulunan alakalılarca imzalanır.

Taban ve topuk lastikleriyle ayakkabı imalinde kullanılan mensucat ve malzemenin nümuneleri de aynı şekil ve miktarlarda alınır. Muayene ve kontrol fabrika ve emsali gibi imal yerlerinden gayrı mahallerde yapıldığı takdirde mamul nümunelere mütaallik malların faturalarının birer sureti de müştereken imzalanarak salahiyetli memur tarafından alınır.

Yapılan muayene ve kontrol neticesinde Nizamnameye aykırı olup nümuneleri alınan yarı mamul veya mamul ayakkabılardan dolayı salahiyetli memur tarafından mahallinde dört nüshadan ibaret olmak üzere bir zabıt varakası tanzim olunur.

Bu zabıt varakasına muayene ve kontrol edilen malların cins ve miktarları ile Nizamnameye aykırı olarak tesbit edilen hususlar derc olunur.

Amil, satıcı veya alakalı veyahut bunların temsilcileri tanzim edilen zabıt varakasını, salahiyetli memurla beraber imza ederler. Bu ilgililer zabıt varakası münderecatına itiraz ettikleri takdirde, itirazlarının neden ibaret bulunduğunu zabıt varakasının altına derhal yazıp imza etmeğe mecburdurlar.

İmzadan imtina halinde, bir zabıta memuru çağırılarak keyfiyet onun huzuru ile zabta yazılır ve altı imza edilir. Tanzim edilen zabıt varakasının bir nüshası salahiyetli memur tarafından mühürlenmiş nümunelerin bir takımı ile beraber amil, satıcı veya alakalı veyahut bunların temsilcilerine verilir.

Yapılan muayene ve kontrol neticesinde Nizamname hükümlerine aykırı oldukları tesbit edilen malların, salahiyetli memur tarafından alınan nümunelerinden gayrısı neden ibaretse tesbit olunarak bunlar, bulunan yerlerde Ayakkabıcı Esnafı Derneğine, bu Derneğin bulunmadığı yerlerde varsa ticaret ve sanayi odasına, bu odaların da bulunmadıkları yerlerde mahalli belediyelere yediemin sıfatiyle tevdi ve keyfiyet bir zabıt varakasiyle de tevsik edilir.

21 inci madde hükmüne göre tutulan zabıt varakasına karşı vukubulacak itirazları inceleyip karara bağlamak üzere Sanayi Vekaletince lüzum görülecek yerlerde aşağıda gösterildiği şekilde hakem heyetleri kurulur.

1 - Hakem Heyetine riyaset etmek üzere mahalli en büyük mülkiye amirinin üçten aşağı olmamak üzere göstereceği namzetlerden Sanayi Vekaleti tarafından seçilecek bir zat ve yedeği,

2 - Ayakkabıcı Esnafı Derneğinden, bir, ticaret ve sanayi odasından iki ve bu odaların ayrı kuruldukları yerlerde ticaret odasından bir, sanayi odasından bir ve mahalli belediyeden bir zat ve birer yedekleri, (Ayakkabıcı esnafı derneği bulunmayan yerlerde en büyük mülkiye amirliğince o mahal ayakkabıcılarından seçilecek iki, ticaret ve sanayi odası olmayan yerlerde mahalli belediyeden seçilecek iki zat ve yedekleri)

Bu bende göre yapılacak seçimlerinin Sanayi Vekaletince tasdiki şarttır.

3 - Hakem heyetleri iki sene müddetle seçilir, müddetleri biten reis, aza ve yedeklerinin tekrar seçilmeleri caizdir.

4 - Hakem heyetlerine seçilecek reis, aza ve yedeklerinin bitaraf, itimada şayan, deri ve lastik ayakkabılardan anlar kimseler olmaları şarttır.

5 - Yedekler, asil reis veya azaların herhangi bir sebeple gaybubetinde aynı salahiyetlerle hakem heyetine katılırlar.

6 - Müddetleri biten reis ve azalar, yenileri işe başlayıncaya kadar vazifelerine devam ederler.

Hakem heyeti zabıt varakasına itiraz vukuundan itibaren tatil günleri hariç olmak üzere 24 saat zarfında salahiyetli memur tarafından toplantıya davet olunur.

Heyet reis veya azaları, veya toplantıya katılan yedekleri itiraz eden amil, satıcı veya alakalının yahut bunların temsilcilerinin usul ve furuundan veya üçüncü dereceye kadar (Üçüncü derece dahil) kan, civar veya sıhri hısımlarından bulunduğu veya şeriki veya müstahdemi olduğu takdirde heyete katılamazlar.

Heyet, davet tarihinden itibaren tatil günleri hariç olmak üzere üç gün zarfında toplanarak kendisine salahiyetli memur tarafından tevdi edilecek zabıt varakası ile 20 nci maddeye göre alınan nümuneler üzerinde gerekli tetkikatı yaparak ilk toplantı gününden itibaren en çok beş gün zarfında karar vermeğe mecburdurlar.

Hakem heyeti tetkikatını el ve göz muayenesiyle yapar, karara varmak için laboratuvar tetkikine ihtiyaç gördüğü takdirde, mevzuubahis nümuneler kendileri tarafından mühürlenerek salahiyetli memura verilmek suretiyle laboratuvara sevk edilir. Hakem heyeti lüzum gördüğü takdirde, yediemine tevdi edilmiş malları da tetkik edebileceği gibi salahiyetli memur ve muterizden gereken her türlü izahatı alabilir.

Bundan başka salahiyetli memurlar, muteriz de heyet huzurunda şifahi izahat vermek talebinde bulunurlarsa heyetçe kendileri dinlenir ve verecekleri izahat hakem heyetince zabta geçirilir.

Amil, satıcı veya alakalı veyahut bunların temsilcileri tarafından zabıt varakasına itiraz edilmez ise, zabıt varakasının bir nüshası ile mühürlü nümunelerin bir takımı salahiyetli memur tarafından mahalli Cumhuriyet Müddeiumumiliğine tevdi olunur.

A) Amil, satıcı veya alakalı yahut bunların temsilcileri tarafından zabıt varakasına itiraz edildiği takdirde, salahiyetli memur ihtilafı, bulunduğu yer hakem heyetine intikal ettirir.

Hakem heyeti bulunmayan yerlerde zabıt varakasının bir nüshasiyle mühürlü numunelerin bir takımı salahiyetli memur tarafından Ankara Hakem Heyetine tevdi edilmek üzere Sanayi Vekaletine gönderilir.

Heyetin yapacağı tetkikler neticesinde vereceği karar muterizi haklı gösterdiği takdirde, numunelerle yediemindeki mallar derhal sahibine iade ve zabıt varakasiyle heyet kararı hıfzolunur.

B) Hakem heyetince itiraz varit görülmediği takdirde, salahiyetli memur tarafından zabıt varakasının bir nüshasiyle mühürlü numunelerin birer takımı ve hakem heyeti kararlarının birer nüshası, gönderilmiş ise laboratuvar raporu, mahalli cumhuriyet müddeiumumiliğine tevdi olunur.

Bu takdirde yediemindeki mallar, adli merciin kesin kararına kadar yedieminde kalır.

C) Hakem heyeti tarafından numunelerin laboratuvarda muayene ve tahliline lüzum gösterilir veya muteriz tarafından böyle bir talep vakı olursa, tahlil ücreti bir hafta zarfında muteriz tarafından tediye edilmek şartiyle mühürlü numunelerin bir takımı salahiyetli memur tarafından laboratuvara gönderilir.

Tahlil ücreti bir hafta zarfında tediye edilmez ise, keyfiyet bir zabıt varakasiyle belirtilerek yukardaki B fıkrasına göre muamele yapılır. Laboratuvar raporu alınınca hakem heyeti tekrar toplanarak keyfiyeti tetkik eder ve karara bağlar.

Bu Nizamname hükümlerine aykırı oldukları sabit olmakla beraber adli mercilerce sahiplerine iadesine karar verilen yediemindeki mallardan damga mahzurları bulunanlar, salahiyetli memurun nezaretinde masrafları sahiplerine ait olmak üzere ve gerekirse mahreçlerine gönderilerek damga mahzurları izale ve noksanları ikmal ettirilir.

Nizamname hükümlerine diğer cihetlerden aykırılıkları olanların ise içlerinin görünür yerlerine lüzumu kadar (Bozuk maldır) damgası vurulur ve her iki takdirde de mallar sahiplerine iade edilip satışlarına bu şekilde müsaade olunur.

Bu Nizamname hükümlerine göre tanzim edilen zabıt varakalarının birer nüshası ile hakem heyeti kararlarının, varsa labora tuvar raporlarının birer sureti salahiyetli memur tarafından Sanayi Vekaletine gönderilir.

Bunların birer takımı salahiyetli memurlarca muhafaza olunur.

Bu Nizamname hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında Cumhuriyet müddeiumumiliklerince 1705 sayılı kanun hükümlerine göre takibat yapılır.

Ayakkabıların imalatına ilişkin hususlarla damga, malzeme nevileri ve muayene metodları ve bu Nizamnamenin tatbik şekli Sanayi Vekaletince tanzim olunacak bir talimatnamede gösterilir.

Stoklar:

Geçici madde – Bu Nizamnamenin mer'iyete girdiği tarihte ellerinde bu Nizamname hükümlerine uymayan deri ve lastikten mamul ayakkabılarla taban ve ökçe lastikleri bulunan fabrika ve emsali yerlerle mağaza, dükkan sahipleri, amiller ve satıcılar, bu malların cins, miktar, isim ve vasıflarını Nizamnamenin mer'iyete girdiği tarihten itibaren en çok onbeş gün içinde mahalli ayakkabıcılar derneğine, bu derneğin bulunmadığı yerlerde ticaret ve sanayi odasına, bu odaların da bulunmadığı yerlerde mahalli belediyelere iki nüsha beyanname ile bildirmeğe mecburdurlar. Bu beyannameleri alan dernek, oda veya belediyeler birer nüshasını alıkoyarak diğer nüshasını Sanayi Vekaletine yollarlar.

Dernek, oda veya belediyeler kendilerinde alıkoydukları beyanname nüshalarında yazılı malların vasıf ve miktarının uygunluğunu en kısa zamanda kontrol ederek mamul ayakkabıların birer köşesine zarar vermeyecek şekilde kontrol damgası veya etiketi koyarlar.

Bu mallar, üzerlerinde ancak kontrol damga veya etiketi bulunmak kaydiyle satılabilir.

Ticarette Tağşişin Men'i ve İhracatın Murakabe ve Korunması Hakkındaki 1705 sayılı Kanuna dayanılarak hazırlanmış ve Devlet Şürasınca tetkik edilmiş olan bu Nizamname hükümleri, Resmi Gazete ile neşri tarihinden (90) gün sonra mer'iyete girer.

Bu Nizamname hükümlerini İcra Vekilleri Heyeti yürütür.