Kapsam:
5584 sayılı Posta Kanununda belirtilen posta çeklerine ve yolculuk posta çeklerine ilişkin işlemler, bu Tüzük hükümlerine göre yürütülür.
Birinci Bölüm
5584 sayılı Posta Kanununda belirtilen posta çeklerine ve yolculuk posta çeklerine ilişkin işlemler, bu Tüzük hükümlerine göre yürütülür.
Bu Tüzükte geçen PTT deyimi, Türkiye Cumhuriyeti Posta Telgraf ve Telefon İşletmesini; çek merkezi deyimi, posta çekleri merkezlerini; çek deyimi, posta çeklerini; yolculuk çeki deyimi, yolculuk posta çeklerini; çek hesabı deyimi, posta çekleri hesabını; teminat parası deyimi, çek hesabında sürekli olarak bulundurulacak parayı;
ifade eder.
İkinci Bölüm
Bir hesap sahibi tarafından, bir miktar paranın hesabına borç kaydı suretiyle, kendisine veya üçüncü bir şahsa ödenmesi veya hutta üçüncü şahsın hesabına alacak kaydedilmesi hususunda, posta çek merkezine verilen yazılı emre, posta çeki denir.
Posta çekleri işlemleri, PTT nin işletme organı olarak kurulacak posta çekleri merkezleri tarafından yürütülür. PTT merkezleri ve şubeleri, posta çekleri işlemlerinde, çek merkezlerinin yardımcılarıdır.
Posta çekleri merkezlerinin açılacağı yerler, PTT Genel Müdürlüğü tarafından belirtilir.
Çek hesabı, medeni hakları kullanma ehliyetine sahip olan gerçek kişiler ile tüzel kişiler adlarına açılabilir.
Çek hesabı, istek sahibinin konutunun veya iş yerinin bulunduğu bölgedeki çek merkezinde açılır. Bu suretle hesap açtıranlar, diğer çek merkezlerinde de çek hesabı açtırabilecekleri gibi, bir çek merkezinde birden fazla çek hesabı da açtırabilirler.
Çek hesabı açılması için çek merkezlerine veya PTT merkezlerine, örneği PTT'ce tespit edilecek bir dilekçe ile başvurulur.
Açılması istenilen her çek hesabı için ayrı bir dilekçe verilir.
Çek merkezince veya PTT merkezince gerekli görüldüğü takdirde, hesap açtırmak istiyen, kimliğini ispat etmek zorundadır.
PTT, başvuranın çek hesabı açtırmaya ehil olup olmadığını araştırır.
26 ncı maddenin a ve b bentlerinde gösterilen nedenlerle çek hesapları kapatılmış bulunanlara ve iflas halinde olanlara çek hesabı açılmaz.
Çek hesabı açılması isteğinin kabulü halinde, istek sahibi, örneği PTT'ce tesbit edilecek, bir katılma beyanı kağıdını çek merkezine verir.
Katılma beyanı kağıdı, tüzel kişilerin yetkili temsilcileri, gerçek kişilerin kendileri tarafından imzalanır.
Çek hesabı, gerçek veya tüzel kişinin adına açılır. Çek merkezinde açılan her çek hesabına bir sıra numarası verilir.
Çek hesabı, hesap sahibinin yazılı isteği üzerine, konut veya işyerinin çek merkezi bölgesinden başka bir yere taşınması gibi PTT ce önceden tespit edilecek sebeplerle, başka bir çek merkezine nakledilebilir. Çek hesabına, yeni çek merkezince, yeni bir sıra numarası verilir.
Eski çek hesabına gelen para yatırma kağıtları, hesabın nakledildiği çek merkezine yollanır. Ancak, çek hesabının naklinden üç ay sonra gelecek para yatırma kağıtları, çıkış yerlerine geri gönderilir.
Katılma beyanı kağıdında yazılı bilgilerde değişiklik olduğu takdirde, çek hesabı sahibi, durumu, hesabın bulunduğu çek merkezine, en kısa zamanda, yazı ile bildirmek zorundadır.
Çek merkezi, bu bildiri üzerine katılma beyanı kağıdında gereken düzeltmeyi yapar.
Adına çek hesabı açılanlar, miktarı PTT'ce tesbit olunacak teminat parasını sürekli olarak hesaplarında bulundurmak zorundadırlar.
Çek hesabındaki alacak üzerinde;
a) Karşılığında para ödenmek,
b) Bir veya birden fazla kimse adına ödeme havalesi ile para gönderilmek,
c) Bir veya birden fazla çek hesabına para aktarılmak için yapılacak tasarruflar, çek düzenlemek suretiyle olur.
Çek hesabı sahibi, hesaptaki alacağına tasarruf hususunda, bir veya daha fazla kişilere yetki verebilir.
Bu yetki, hesap sahibi tarafından imzalanmış ve yetki verilmesi istenen kişilerin tatbik imzalarını kapsayan, örneği PTT'ce tesbit edilecek imza kartları ile verilir.
Tasarruf yetkisi, belirli para tutarları ile sınırlandırılamaz.
Tasarruf yetkisi, hesap sahibi tarafından, hesabın bulunduğu çek merkezine yazılacak bir yazı ile her zaman geri alınabilir.
Tasarruf yetkisi, hesap sahibi gerçek kişi ise ölümü ile, tüzel kişi ise zevali ile sona erer.
Çek hesabı üzerinden yapılacak tasarruflar, hesap sahibinin-teminat parası hariç-hesaptaki alacağı miktarını aşamaz.
Çek hesabı sahibi, hesabındaki alacağını-teminat parası hariç her zaman çekebilir.
Hesaptaki alacağın çekilmesi için PTT'ce bastırılan çekler kullanılır. Her çek hesabı sahibine ve yetkili kılacağı kişilere çek karnesi verilir.
PTT, bir çekin kapsayacağı bedeli sınırlandırabilir.
Posta çekleri ciro edilemez.
Posta çekleri, el veya yazı makinası ile veya klişe kullanılmak suretiyle doldurulur.
El yazıları ile imzaların mürekkeple olması ve imzaların elle atılması zorunludur.
Çek bedelleri, rakam ve yazı ile olmak üzere, Türk parası ile lira ve kuruş olarak gösterilir.
Silintili, kazıntılı veya rakam veya yazıları çizilmiş veya bedele ait rakam ve yazıları arasında fark bulunan çekler kabul edilmez.
Çek herhangi bir sebeple ödenemez veya çek hesabından aktarma yapılamaz ise, çek geri verilir ve geri verilmesi sebebi çek merkezi veya PTT merkezi tarafından çekin üzerine yazılır.
Üçüncü bir kişi adına veya hamiline ödenmesi için düzenlenmiş bir çekin yüz tarafına çekilecek iki çizgi arasına "hesaba kaydedilecek" veya "havale edilecek" yazısı yazılan çeklerin bedelleri, para olarak ödenmez. Bu çekler, hesaptan hesaba aktarma veya ödeme havalesi için kullanılır.
Çek hesabı sahiplerine, PTT'ce belirtilecek devreler sonunda, hesaplarında kalan para miktarı yazı ile bildirilir. Bu devreler dışında, hesap sahibinin isteği üzerine, kendisine veya başkasına, posta veya telgraf veya telefonla bildirim yapılmasının esas ve usulleri PTT'ce tesbit olunur.
Çek hesabı sahiplerine, hesaplarındaki alacakları için, Ödünç Para Verme Kanunu hükümlerine göre tesbit olunacak hadler dahilinde, PTT'ce belirtilecek faiz verilebilir.
Çek hesabı, PTT'ce hesap sahibinin çek merkezine yazı ile başvurması üzerine veya aşağıdaki hallerde re'sen, kapatılır:
a) Hesaptaki teminat parası dışında kalan alacak tutarından fazla çek düzenlenmesi,
b) Hesabın ahlak ve genel adaba aykırı, güvenliği bozucu veya milli ekonomiye zarar veren maksatlar için kullanılması,
c) Hesap sahibinin iflas etmesi veya medeni hakları kullanma ehliyetini kaybetmesi,
d) Yetkili mercilerin isteği üzerine, çek hesabındaki alacağın - teminat parası dahil - bu mercilere ödenmesi,
e) Hesap sahibi gerçek kişi ise ölümü, tüzel kişi ise zevale ermesi.
Hesaptaki alacağı - teminat parası dahil - üzerine ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz konulması hallerinde de, gereğine göre, çek hesabı kapatılabilir.
PTT, çek hesabını kapatma sebebini, hesap sahibine yazı ile bildirir.
Çek hesabındaki alacak ve teminat parası; istek üzerine, hesabın kapatılması için çek merkezine başvurulduğu tarihten sekiz gün sonra; re'sen kapatılma hallerinde ise, çek merkezince hesabın kapatıldığının hesap sahibine duyurulduğu günden itibaren ödenir ve çek karnesi geri alınır.
Çek hesabına para yatırılması, PTT'ce bastırılan para yatırma kağıtları ile yapılır.
Yatırılan paralar, para yatırma kağıtlarında Türk parası ile gösterilir.
Her para yatırma kağıdı ile yatırılacak paranın en az miktarı, PTT'ce tespit olunur.
Para yatırma kağıtlarının yollanmasında ve dağıtılmasında uygulanacak esas ve usuller, PTT'ce tesbit olunur.
Çek hesabı sahibi; adına gelen ödeme havaleleri, posta veya telgraf havaleleri ve ödeme şartlı posta maddeleri bedelleri ile kendi adına tahsil olunan alacak tutarlarının, çek merkezindeki hesabına alacak kaydını, konutunun veya iş yerinin posta maddelerini dağıtmakla görevli PTT merkezinden yazı ile isteyebilir.
Çeklerin, para olarak veya ödeme havaleleri ve hesaptan hesaba aktarma suretiyle ödenmesine ait esas ve usuller, PTT'ce tesbit olunur.
Ödeme havaleleri ve hesaptan hesaba aktarma suretiyle para ödenmesine ait çekler, birden fazla ödeme veya aktarma emirlerini kapsayabileceği gibi, ödeme ve aktarma emirlerini birlikte de kapsayabilir.
Çek hesaplarının tutulmasına ve yürütülmesine ilişkin esas ve usuller, PTT'ce tesbit olunur.
24 üncü maddede öngörülen hesap bildirilerinden ayrı olarak, hesaplara geçirilen her alacak veya borç için, ilgili hesap sahibine bilgi verilir.
Üçüncü Bölüm
Yolculuk posta çekleri, PTT merkezlerinde para ile değiştirilmek üzere, PTT'ce çıkarılan ve belirli değerleri taşıyan belgelerdir.
Yolculuk çekleri, PTT'ce karneler halinde çıkarılır ve üzerlerinde yazılı değerleri ile karne bedelleri para olarak alınmak veya alıcısının çek hesabına borç kaydedilmek suretiyle istiyenlere verilir.
PTT'ce yolculuk çeklerinin her birinin üzerine, satın alanın adı ve düzenlendiği gün, el veya yazı makinası ile veya klişe kullanmak suretiyle yazıldıktan sonra, satın alanın tatbik imzası attırılır.
El yazıları ile imzaların mürekkeple olması ve imzaların elle atılması zorunludur.
Yolculuk çeklerinin geçerlik süresi, iki aydan az olmamak üzere, PTT' ce tespit olunur.
Yolculuk çekleri, PTT merkezlerince; üzerlerinde adı ve tatbik imzası bulunan kimse tarafından altı imzalanmış olmak şartiyle, getirene ödenir.
Kullanılmıyan yolculuk çekleri, sahiplerinin başvurması üzerine, düzenlendiklerinin ertesi gününden başlayarak üç yıl içinde, üzerlerinde yazılı değerleri ödenmek suretiyle PTT'ce geri alınır.
Dördüncü Bölüm
2/3/1950 tarihli ve 5584 sayılı Posta Kanununun 67 nci maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak hazırlanan ve Danıştayca incelenen bu Tüzük hükümleri, Resmi Gazete ile yayımı tarihinden altı ay sonra yürürlüğe girer.
Bu Tüzük hükümlerini Adalet ve Ulaştırma Bakanları yürütür.