Tasarruf Sandıkları Nizamnamesi

Tasarruf sandıklarına merhun tahvilat ve altınlar, rehnedildikleri zamandaki kıymetlerinin %10 unu kaybederler veya borç vadesinde ödenmezse, borçluya veya ikametgahına bir hafta içinde eksilen kıymetin ikmali veya borcun tediyesi hakkında bir ihbarname tebliğ edilir. Bu tebliğin hükmü borçlu tarafından ifa edilmediği takdirde merhunat tasarruf sandıklarınca doğrudan doğruya borsa rayici üzerinden satılarak sandığın alacağı masrafı ile beraber istifa edildikten sonra bakıye kalırsa sahibine reddolunur.

Tasarruf sandıklarının 1711 sayılı kanun ile bu Nizamnamede tasrih olunan muameleleri ile bunlara ait evrak ve senetler her nevi tekalif, damga ve sair resimden muaftır.

Hususi idare veya belediyelerin malik bulundukları sağlam ve paraya çevrilmesi kolay menkul eşya, tasarruf sandıkları tarafından yapılacak ikrazlarda teminat olarak kabul edilebilirler.

Tasarruf sandıkları vadeli tevdiatın vadesinden önce geri verilmesi istenildiği takdirde, bu tevdiatın talimatname ile tesbit edilecek olan bir kısmını iade edip etmemekte muhtardırlar. Ancak bu kısım için mevduat sahiplerine avans açabilirler.

Tevdiat tarihinden itibaren on beş gün geçmedikçe hiçbir suretle istirdat edilemez.

Tasarruf sandıklarının statüleri: Müessis, sermaye, idare, teftiş, murakabe ve tasfiye hususlarını ihtiva edecek şekilde ve bu Nizamnamedeki esaslar dairesinde Ticaret Vekaletince hazırlanacak nümunelere göre tanzim edilir.

Tasarruf sandıklarının idare ve murakabe uzuvları şunlardır:

1 – Umumi Heyet,

2 – İdare Heyeti,

3 – Müdür,

4 – Murakıplar.

Hususi idareler tarafından kurulan tasarruf sandıklarının umumi heyetleri vilayet umumi meclisi ve belediyeler tarafından kurulan tasarruf sandıklarının umumi heyetleri de belediye meclisleridir.

Sandık idare heyeti, sandık müdürünün reisliği altında varsa muavinleriyle sandığın imza salahiyetini haiz şef veya memurları arasından mahallin en büyük mülkiye amirince seçilecek iki zattan mürekkeptir. Sandık belediyece kurulmuş ise bu tayin salahiyeti belediye reisine aittir.

Hususi idare ve belediyeler tarafından kurulacak tasarruf sandıklarının, nüfusu elli bine kadar olan şehirlerde bir, nüfusu elli bin ve daha ziyade olan şehirlerde iki, murakıbı bulunur.

Murakıplar mahallin en büyük mülkiye amiri tarafından gösterilecek iki misli namzet arasından umumi heyetçe seçilirler. Müdddetleri bir yıl olup tekrar seçilmeleri caizdir.

Murakıpların, sandıkların bulundukları şehirlerde oturmaları ve banka işlerinden anlamaları şarttır.

Sandık müdürü, mahallin en büyük mülkiye amirinin teklifi üzerine Dahiliye Vekaletince tayin olunur.

Müdürün, mali ve iktisadi işlerde bilgi sahibi olması şarttır. Sandığın diğer memurları, sandık idare heyetinin teklifi ile mahallin en büyük mülkiye amiri tarafından tayin olunur.

Umumi heyet, her hesap yılının bitmesinden itibaren ilk üç ay içinde adiyen ve Ticaret Vekaletinin veya murakıpların re'sen gösterecekleri lüzum üzerine Ticaret ve Dahiliye Vekaletlerinin müşterek talepleriyle her zaman fevkalade olarak toplanır.

Umumi heyet adi toplantılarında tasarruf sandıklarının geçmiş yıla ait kati hesaplariyle bilanço kar ve zarar hesaplarını tetkik ve tasdik eder.

İdare Heyeti sandığın yıllık faaliyet ve plasman programlarını hazırlar ve bütçesini tanzim eder. Faaliyet ve plasman programlariyle bütçe, Dahiliye Vekaletinin mütalaası alınarak Ticaret Vekaletince tasdik edildikten sonra tatbik olunur.

Lüzum görüldüğü takdirde, faaliyet ve plasman programlariyle bütçede, senesi içinde aynı usullerle değişiklik yapılabilir.

İdare Heyeti sandığın, bütçesiyle yıllık faaliyet ve plasman programına göre idaresi için lazımgelen bütün tedbirleri alır ve muamelelerde ve muhasebe usul ve kayıtlarında sıhhat, intizam, sürat ve mükemmeliyet teminine ve muhasebe kayıtlarının gününde ifasına elverişli hususları tesbit ve sandık alacaklarının tahsili işlerini temin ve sandığa merhun menkul kıymetlerin değerlerini muhafaza edip etmediklerini takip eder.

İdare Heyeti memurların, vazifelerini ifa tarzlarını ve terfi, tecziye ve memuriyetlerinin devamına mani görülenlerin ihraçlarını tetkik eder ve bu hususlarda icap eden kararları verir ve dahili talimatnameleri hazırlar.

Tasarruf sandıklarının bütün muameleleri, 1711 sayılı kanun ile bu Nizamname hükümlerine ve İdare Heyetince verilen kararlara göre müdür tarafından idare olunur. Sandığı idari ve kazai makamlarla üçüncü şahıslara karşı müdür temsil eder. Müdür sandığın her aylık faaliyetini en geç mütaakıp ayın sonuna kadar bir raporla ve en büyük mülkiye amiri vasıtasiyle Ticaret ve Dahiliye Vekaletlerine bildirir.

Tasarruf sandıklarını, birisi birinci derecede olmak üzere, imzaya salahiyetli iki zatın imzası taahhüt altına alabilir. Sandık namına imza koymağa salahiyetli memuriyetler ve bunların imza dereceleri umumi heyetçe tayin olunur.

Sandık müdürleri, birinci derecede imza salahiyetini haizdirler.

Tasarruf sandıklarının muhasebecileri, kayıtları, sandığın paralariyle menkul kıymetlerini, rehin ve emanetlerini, bütün alacaklariyle taahhüt ve vecibelerini ve bunlarda yapılacak her türlü muameleleri sıhhat, vuzuh ve intizamla gösterecek esaslar dairesinde kurarlar ve bir günlük muamelenin muhasebesi 1711 numaralı kanunun 13 üncü maddesinde yazılı talimatnameye göre tutulacak defterlerin kayıtlarını ve sandığın günlük umumi vaziyetini ertesi gün ikmal ederler.

Tassarruf sandıklarının murakıpları, Ticaret Kanunu hükümlerine göre vazifelarini yaparlar. Murakıplar, sandığın idare ve muhasebesini ve muamelelerinin matlup şekilde cereyanını güçleştiren hususları ve gördükleri her türlü yolsuzlukları sandık müdürüne bir muhtıra ile bildirirler ve bu muhtıraların birer suretini sene nihayetinde umumi heyete verirler.

Bundan başka, murakıplar her üç ayda bir sandık faaliyetinin tahlilini gösterir bir rapor tanzim ederek mahallin en büyük mülkiye amiri vasıtasiyle Dahiliye ve Ticaret Vekaletlerine göndermekle mükelleftirler. Ayrıca, her sene umumi Heyete, sandık vaziyeti hakkında mufassal bir rapor verirler.

Bu raporlarda, muhasebe kayıtlarının doğruluk ve intizamı, muamelelerin yapılış tarzı hakkındaki mütalaalarını sandık müdürlüğüne verdikleri muhtıraların hülasası ve bunlardan nazarı dikkate alınmış ve alınmamış hususları ve her türlü kontrol neticelerini etraflıca bildirecekleri gibi, sandığın idare ve faaliyetinde acele olarak bildirmeğe lüzum gördükleri aykırılıkları, her zaman, Ticaret ve Dahiliye Vekaletlerine bildirmekle mükelleftirler.

Tassarruf sandıklarının kadro tahsisatı, idare ve işletme masraflarını ihtiva eden bütçeleri, idare heyetince hazırlanarak hesap yılından en aşağı bir ay önce Ticaret Vekaletinin tasdikına gönderilir. Bütçe; Ticaret Vekaletinin tasdikiyle tekemmül eder. Tasdik keyfiyeti hesap yılının başından önce tekemmül ettirilir.

İhtiyaç hasıl olursa bütçede yıl içinde aynı usullerle değişiklikler yapılabilir.

Tasarruf sandıkları, bilançolariyle kar ve zarar hesaplarını Ticaret Vekaletince hazırlanacak bir tipe göre tanzim ve ticari yılın bitmesinden itibaren ilk üç ay içinde umumi heyete sevkedilmek üzere mahallin en büyük mülkiye amirine tevdi ederler.

Sandıkların bilançoları, umumi heyetçe tasdik edildikten sonra neşir ve ilan edilir.

Tasarruf sandıklarının hesap yılı takvim yılıdır.

Tasarruf sandıklarının fert ve bankalarla olan münasebetlerinde hususi hukuk hükümleri caridir.

Tasarruf sandıklarına yapılacak asgari tevdiat 25 kuruştur.

Reşit olmıyanlar tasarruf sandıklarına re'sen tevdiat yapabilirler. Ancak tevdiatlarını geri alabilmeleri veli ve vasilerinin muvafakatlerine bağlıdır.

Tasarruf sandıkları, her yılbaşı (Hilafına talepleri olmadıkça) mevduat sahiplerine hesap hülasaları göndermeye mecburdurlar. Mevduat, en son talep veya muamele tarihinden itibaren on yıl geçtiği halde sahipleri tarafından aranılmamış olanları bu müddetin bitmesinden itibaren altı ay içinde, sandık tarafından sahiplerinin isim ve hüviyetleri ve malüm olan adresleri ve haklarının faizleriyle birlikte baliğ oldukları miktarlar gösterilmek suretiyle yapılacak bir cetvel ile Maliye Vekaleti emrine Cumhuriyet Merkez Bankasına tevdi olunur.

Cumhuriyet Merkez Bankasına cetvel ile birlikte tevdi olunacak bu kabil haklar mezkür banka tarafından tevdi tarihinden itibaren iki yıl müddetle muhafaza ve bu müddet içinde sahip veya varisleri tahkik edilmekle beraber, her yılbaşı sahipleri adına tebligat icra ve gazetelerle de sahip veya varislerinin bankaya müracaatları ilan olunur. İki yılın bitmesinde sahibi veya varisi çıkmıyan mevduat Devlete intikal eder.

Yatırılan tasarruf paralarına, ertesi iş gününden çekilen paralara bir önceki iş gününe kadar "bu iş günü dahil" faiz hesap edebilir. Faiz hesabında aylar otuz, yıl dahi üçyüz altmış gün itibar edilir.

Tevdiata verilecek faizlerin nispetleri, sandıkların bulundukları yerlerin iktisadi ve ticari vaziyetleri gözönünde tutulmak şartiyle ve yatırılış müddetlerine göre değişmek ve yüzde ikiden aşağı olmamak üzere, her sene başından önce Ticaret Vekaleti tarafından tesbit edilir. İcabında bu nispetler, sene içinde de değiştirilebilir. Ancak, faiz nispetinin indirilmesi halinde sandık, vadeli tevdiata kararlaştırılmış olan nispeti, vade tarihine kadar muhafaza edebileceği gibi parayı da iade edebilir.

Vadeli tevdiata vadelerinin hulülünden itibaren faiz yürütülmez.

Tasarruf sandıkları kendilerine vakı tevdiatın onda birini Ticaret Vekaletinin teklifi üzerine Hükümetçe tayin edilecek milli bir bankaya yatırmaya mecburdurlar. Geri kalanın yarısını Hazine bonosu ve tahvilatiyle Devletin kefaleti altında bulunan tahvilat veya meskük veya resmi ayarlı külçe altın mukabilinde muma, diğer yarısını da sağlam ve nakde tahvili kolay menkul teminat göstermek ve nafi teşebbüslerde kullanmak şartiyle hususi idarelere ve belediyelere ikraz edebilirler.

Tasarruf sandıkları, yaptıkları ikrazatta teminat olarak kabul edecekleri kıymetlere mukabil aşağıdaki esaslar dahilinde ikrazatta bulunurlar:

a) Teminat olarak kabul edileceği 1711 sayılı kanunda yazılı tahvilatın borsa fiyatının % 70 i,

b) Hazine bonoları mukabilinde, Maliye Vekaletiyle bilistişare her hesap devresinden evvel Ticaret Vekaletince tesbit edilecek nispet dahilinde,

c) Altın karşılığında Cumhuriyet Merkez Bankasının tesbit ettiği fiyatının % 80 ini,

ç) 32 nci madde mucibince hususi idare ve belediyelere yapılacak ikrazlarda teminat olarak alınacak menkullerin sandık idare heyetince takdir olunacak kıymetinin yüzde doksanı.

Tasarruf sandıklarının 42 nci madde mucibince yapacakları ikrazatta vade, aşağıda yazılı müddetleri tecavüz edemez.

a) Hazine bonoları mukabilinde yapılan ikrazatta vade, bono vadesinin on beş gün evveline düşen tarihi geçemez.

b) Sair ikrazatta vade, bir seneyi geçemez.

Tasarruf sandıklarının safi karlarından evvela % 5 ileride vukuu muhtemel zararlar karşılığı olarak ayrıldıktan sonra, geri kalanın % 25 i adi ihtiyata ve % 75 i fevkalade ihtiyata tahsis edilir.

Tahakkuk etmiş olup henüz katileşmemiş olan zararlar için, bu gibi hesabın tasfiyesinden sonra tesbit edilecek zararı karşılamak üzere, sene içinde fon ayırmak mecburidir.

Bu hesapların tasfiyesi neticesinde serbest kalacak fonlar, fevkalade ihtiyat akçasına ilave olunur.

Kati zarar fonla karşılanamadığı takdirde, geri kalanı fevkalade ihtiyatla kapatılır.

İleride vukuu muhtemel zararlar karşılığı, adi ve fevkalade ihtiyat akçaları, mevduatın üçte ikisine baliğ oluncaya kadar ayrılır.

Ticaret Vekaleti lüzum gördükçe Dahiliye Vekaleti de, idari tahkikat dolayısiyle tasarruf sandıklarını teftiş edebilir.

Tasarruf sandıkları, Ticaret Vekaletinin alakalı servisinin daimi murakabesi altındadır.

Hükümetin müsaadesiyle milli bankalar tarafından tesis olunan müstakil tasarruf sandıkları veya tasarruf sandıkları servisleri, Bankalar Kanunu hükümlerine göre teftiş ve murakabe edilirler.

Tasarruf sandıkları, Ticaret ve Dahiliye Vekaletlerinin müşterek kararlariyle tasfiye edilirler. Tasfiyeye karar verildiği takdirde 2999 sayılı kanunun 41 inci maddesinin 3 üncü fıkrası tatbik olunur. Tasfiye memurları Ticaret Vekaletince tayin edilirler.

Tasfiye neticesinde mevduat sahiplerinin tahakkuk edecek zararı Hazineye ait olup kar zuhur ettiği takdirde, evvela 1711 sayılı kanunun ikinci maddesi mucibince hususi idare ve belediye bütçelerinden ödenen paralar iade edilir. Bakıye kalırsa Hazineye irat kaydedilir.

Tasarruf sandıkları, kuruldukları tarihten itibaren beşinci sene sonunda temettüleri, idare masraflariyle tevdiata verdikleri faizleri karşılayamadığı takdirde, 1711 sayılı kanunun ikinci maddesi gözönünde tutulmak suretiyle yukarıdaki hükümler dahilinde tasfiyeye tabi tutulur.

Tasarruf sandıkları hakkındaki (1711) numaralı kanunun (12)nci maddesine dayanılarak hazırlanmış ve Devlet Şürasınca tetkik edilmiş olan bu Nizamname hükümleri Resmi Gazete ile basıldığı günün ertesinden itibaren yürümeğe başlar.

Bu Nizamname hükümlerini İcra Vekilleri Heyeti yürütür.