Türk Medeni Kanununun Velayet, Vesayet ve Miras Hükümlerinin Uygulanmasına Dair Tüzük

Ana ve babanın velayeti, çocuğun reşit olmasından dolayı son bulmuşsa, reşit olan çocuğun talebi halinde ana ve baba tarafından bir hesap cetveli de verilmek suretiyle malları kendisine teslim edilir.

Velayet, vasi tayini sebebiyle sona ermiş ise, ana ve baba, velayeti haiz oldukları zamana ait hesap cetveli ile birlikte çocuğun mallarını vasiye teslim ederler.

Evliliğin sona ermesi sebebiyle ana ve babadan birinin velayeti altında kalan çocuk reşit olduğunda veya kendisine vasi tayin edilmesinden dolayı velayet sona erdiğinde, çocuğa ait mallar, 4 üncü madde gereğince verilen deftere göre, veli tarafından reşit olan kimseye veya vasiye teslim ve eksiklikler tespit olunur. Hakim tarafından lüzum gösterilen hallerde vasi, veli aleyhine dava açar.

Medeni Kanunun 354 üncü maddesine göre, adliye ve idare memurlarının resmi muameleler dolayısiyle öğrendikleri vesayeti gerektiren halleri bildirmek hususundaki kanuni yükümlülükleri baki kalmak üzere, velayet altında bulunmayan bir küçüğün mevcudiyetini haber verme yükümlülüğü nüfus memuru tarafından aşağıdaki şekilde yerine getirilir:

1 – Ölüm haberini alan nüfus memuru, nüfus kütüğünde vesayet altına alınması icap eden bir kimsenin mevcut olduğunu görürse, keyfiyeti, ölenin aile künyesi ile beraber derhal sulh hakimine haber verir.

2 – Ölen başka yerde nüfusa kayıtlı ise nüfus memuru, ölenin kayıtlı bulunduğu nüfus dairesini haberdar eder. Bu halde birinci bentdeki hakime haber verme işini, bu bilgiyi alan nüfus memuru yapar.

Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle, işlerini görmekten aciz olmak veya daimi muavenet ve tekayyüde muhtaç bulunmak yahut başkasının emniyetini tehdit etmek gibi bir kimsenin hacri müstelzim hallerini resmi işleri dolayısiyle öğrenen adliye ve idare memurları, belediye başkanları, ihtiyar meclisleri ve sağlık müesseseleri durumu hemen bu kimsenin ikametgahının bulunduğu yer sulh hakimine haber vermeğe mecburdur.

Birinci fıkradaki sebeplerle bir kimsenin hacredilmesi sonucu olarak başkalarının da vesayet altına alınması lazım gelirse, sulh hakimi, aynı zamanda bu hususa da karar verir.

Medeni Kanunun 149 uncu maddesinin mahkemece uygulanması icabettiği hallerde, asliye mahkemesi, çocuğa vasi tayini gerektiğine de karar verirse, hüküm kesinleşince, vasi tayin etmesini sulh mahkemesine bildirir.

Bir sene veya daha ziyade hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile mahküm olanlar hakkında Medeni Kanunun 357 nci maddesi uygulanmak üzere Cumhuriyet Savcıları, hükümlünün cezasını görmeğe başladığını ikametgahı sulh hakimine hemen bildirmeğe mecburdur.

Nesebi sahih olmıyan bir çocuğun doğduğunu haber alan nüfus memuru ve doğum vukuatını ilgili mercilere kanunen bildirmekle yükümlü bulunan kimseler, durumu, Medeni Kanunun 298 inci maddesi gereğince işlem yapması için, sulh hakimine haber verirler.

Yukarıki maddelerde yazılı şekilde mahkemeye yapılan müracaat ve haber vermeler, mahkemenin esas defterine hemen kaydolunur ve ilgili şahıs isterse, kayıt numarası mahkemeye ait bir kağıda yazılarak kendisine verilir. Bu hususta verilen kararın numara ve tarihi de esas defterine işlenir.

II – 6972 sayılı kanunun uygulanması halinde

6972 sayılı Korunmaya Muhtaç Çocuklar hakkındaki Kanun ile25 Nisan 1964 gün ve 225 sayılı Kanun gereğince sulh hakimi, çocuğa belli bir şahıs tarafından bakılmasına veya çocuğun bir aileye verilmesine yahut bir müesseseye konulmasına karar verirse, hakim, aldığı tedbire göre, çocuğu verdiği şahsı, ailenin içinde uygun gördüğü kimseyi, müessesenin müdürünü - vasilik niteliğini haiz bulundukları takdirde - tercihan vasi tayin eder. Bu çocuklardan bir şahsa veya aileye tevdi edilenlerin çocuk yuvası veya yetiştirme yurtlarından birine yerleştirilmesine karar verilmesi yahut çocuk yuvasına verilenlerin yetiştirme yurduna devrolunması halinde hakim, eski vasinin görevine son vererek yeni müessese müdürünü vasi tayin edebilir. Çocuğun, çocuk yuvasından yetiştirme yurduna devredildiği, çocuk yuvası müdürü tarafından derhal sulh hakimine haber verilir.

Hakim, yetiştirme yurtlarında ilk öğretimini bitirerek 6972 sayılı Kanunun 15 inci maddesinde zikredilen müessese ve şahıslara verilen çocuklara, Medeni Kanun hükümlerine göre uygun göreceği diğer bir kimseyi vasi tayin eder.

Reşit olmayan çocuğun yetiştirme yurdundaki öğretiminin sona erdiği, yurt müdürü tarafından derhal sulh hakimine haber verilir.

Yukarıdaki fıkralar uyarınca müessese müdürünün vasi tayin edilmesi halinde, müdürün vesayet görevi Medeni Kanunun 389 uncu maddesi gereğince çocuğun infak ve terbiyesine itinaya inhisar eder. Küçüğün mallarının idaresi görevi, müessese müdürüne, ancak bu şahsın muvafakati ile verilebilir. Müesseseye konulan çocuğun malları varsa ve müessese müdürü malları idare görevini kabul etmezse, bu malları idare etmek üzere Medeni Kanunun 363 üncü maddesi uyarınca başka bir veya birkaç vasi daha tayin olunur.

Yukarıki maddede gösterilen müesseselerin müdürleri de, vesayet görevini ifa ederken bütün vasiler gibi sulh hakiminin nezaretine tabidirler.

Vesayet altında bulunan çocuk, şirretliği hasebiyle emirlere karşı gelir ve hakkında tedbir alınması icabederse, 6972 ve 225 sayılı kanunların öngördüğü müesseselerin mevcut olmaması halinde, sulh hakimi, diğer imkanlardan faydalanır ve özellikle 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 161 inci maddesiyle 1580 sayılı Belediye Kanununun 15 inci maddesinin ilgili hükümlerine istinaden çocuk hakkında gerekli tedbirleri alır.

Sulh hakimi, mahkemenin yargı çevresinde bulunan ve vesayet görevine istekli olan kimseleri bildirebilecek hayır müesseseleri ile benzeri müesseselere baş vurarak ilerde vasi tayininde nazara alınmak üzere isteklileri tesbit eder.

Hakim, lüzum gördüğü hallerde, çocuğun hangi çocuk yuvasına bırakılabileceği hakkında Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığından bilgi de alır.

Tayin olunan vasi ilk iş olarak vesayet altındaki kimsenin mallarının defterini tutarak tayininden itibaren bir ay içinde iki nüsha halinde sulh mahkemesine verir.

Vasi, deftere, vesayet altındaki kimsenin mallarının nev'ini, adedini ve muhammen kıymetlerini sıra numarası altında kaydeder. Gayrimenkul malların tapu kayıtları ve bu malları takyit eden ayni haklar da ayrıca gösterilir. Defter, sulh hakimine verilir. Hakim, usulüne uygun ve doğru olarak düzenlendiği kanısına vardığı takdirde defterin bir nüshasını tasdik ederek vasiye verir; diğer nüshasını dosyasında saklar.

Hakim, defterde yazılan malların iyi tarif edilmediği, kıymetlerinin takdirinde yanlışlık yapıldığı veya eksik yazıldığı düşüncesine varırsa, bunları, nezareti altında tamamlattırır.

Birinci fıkrada gösterilen süre içinde defterin düzenlenmesine engel olan haller mevcut ise, vasi, keyfiyeti sulh mahkemesine bildirerek mühlet ister.

Vasinin mehil isteği mahkemece uygun görüldüğü veya tevdi olunan defter usulüne uygun bulunmadığı takdirde, defteri tamamlamak veya yeniden düzenlemek için vasiye bir mehil verilir. Bu mehil kesindir. Bu süre içinde de defter tamamlanmaz veya usulüne uygun şekilde düzenlenmezse, vasi hakkında fahiş ihmal sebebiyle Medeni Kanunun 427 nci maddesine göre işlem yapılır.

Defter düzenlemede zorluklara uğrayan vasi talimat vermesi ve yardım etmesi için sulh hakimine başvurabileceği gibi; sulh hakimi de vasiye icap eden gerekli talimatı verir ve yardımı yapar.

Vesayet altındaki kimsenin malları mevcut değilse, vasi birinci fıkradaki süre içinde, durumu sulh hakimine yazılı olarak bildirir.

Yukarıki madde hükmüne göre düzenlenen defter sulh hakimine tevdi edildikten sonra, hakim, vesayet altındaki kimsenin mevcudunu, gelirini ve ihtiyaçlarını takdir eder veya ettirir ve mevcudu ile gelirinin vesayet altındaki kimsenin ihtiyaçlarına yetip yetmiyeceği hakkında bir karar verir.

III – Mallar hakkında yapılacak işler

Vesayet altındaki kimsenin malları hakkında, duruma göre, Medeni Kanunun 384, 385, 386, 387 ve 388 inci maddeleri hükümleri uygulanır.

Yukarıki fıkra gereğince işleme tabi tutulmayan eşya muhafaza olunur.

Senetler, kıymetli eşya, önemli vesikalar ve buna benzer şeyler, sulh hakiminin nezareti altında, emin bir yere konur. Bunların böyle muhafazası vesayet işlerinin görülmesine mani teşkil ediyorsa, icabında vasiden teminat alınarak kendisine de verilebilir.

Küçüğe ait paralar 4947 sayılı Türkiye Emlak Kredi Bankası Kanununun geçici 6 ncı maddesi gereğince Türkiye Emlak Kredi Bankasına, mezkür geçici maddeye göre devir muamelesi yapıldıktan sonra, şubeleri bulunan yerlerde Türkiye Emlak Kredi Bankasına, bu bankanın şubesi bulunmayan yerlerde T.C. Ziraat Bankasına yatırılır.

2 – Açık artırma ile satış

Vesayet altındaki kimseye ait malların satışında açık artırma esastır.

Ancak, Medeni Kanunun 388 inci maddesinin son fıkrası gereğince, menfaat umulan hallerde, gayrimenkuller asliye mahkemesinin izni alınmak suretiyle, pazarlıkla satılabilir.

Asliye mahkemesinin bu suretle satışa izin verebilmesi için pazarlıkla satışın açık artırmadan daha karlı olacağına dair mahkemeye kanaat verecek sebeplerin mevcut bulunması şarttır.

Sulh hakimi de, menkul satışlarında, açık artırmadan daha karlı olacağı nakanaat getirir ise, pazarlıkla satışa karar verebilir.

Açık artırma, sulh hakiminin idaresi altında mahkeme katibi tarafından yapılır.

Hakim, her satışta, vesayet altında bulunanın menfaatlerine uygun olmak üzere, satış şartlarını ve satış ilanlarının nerede ve ne şekilde yayınlanacağını tesbit eder. Satış ilanına, ihalenin, hakim tarafından tasdik ile lüzum ifadeedeceği yazılır.

Gayrimenkuller, ticari işletmeler, iktisaden bir gayeye tahsis olunmuş mal toplulukları ve değeri üç bin lirayı aşan menkullerin kıymetleri bilirkişiye takdir ettirilir.

Hakim, Medeni Kanunun 388 inci maddesi gereğince gayrimenkulün satılmasına izin verirken ve ihaleyi tasdik ederken, bu kıymeti ve küçüğün menfaatlarını gözönünde tutar.

Menkullerden, üçüncü fıkrada belirtilen kıymette olanların müzayedede en çok artırana temlik olunabilmesi için, hakimin ihaleyi tasdikı şarttır.

Satış akdi, ikinci fıkra gereğince, hakimin tesbit edeceği şartlara ve Borçlar Kanununun 225 ve mütaakip maddelerine göre yapılır. Hakim, ihale hakkındaki kararını aynı gün verir.

Satış bedelini müşterinin derhal ödemesi gerekir. Hakim, satış bedelinin en az yarısını derhal ödeyen bir alıcıya, geri kalanını ödemesi için en çok on günlük bir mühlet verebilir.

Satış bedeli, aynı gün ve en geç ertesi günü, 18 inci maddenin son fıkrasında gösterilen yerlere, satışa memur kimse tarafından ve hakimin sorumluluğu altında yatırılır.

Bedel tamamen ödendikten sonra, satışa memur mahkeme katibi, gayrimenkulün müşteri adına tescili için, hakimin izni ile tapuya derhal tezkere yazar ve tezkereye ihale tutanağının onaylı bir örneğini ekler. Bu yazı, Medeni Kanunun 924üncü maddesi gereğince ayni hakkın doğması için tapu siciline yapılacak tescil talebini ve tescilin hukuki sebebini teşkil eder.

IV – Hesap verme yükümlülüğü

Vesayet altındaki kimsenin mevcudunun ve gelirinin ihtiyaçlarına yeteceğine sulh hakimliğince karar verilmesi halinde, hakim başka bir süre tayin etmemişse, vasi, her yıl Aralık ayının son günündeki durumu gösterir bir hesap raporunu imza ederek en geç Mart ayının birinci gününe kadar sulh hakimine verir. Raporun bir yıldan kısa sürelerle tevdiine karar verilmesi halinde, hakim, hesabın hangi güne kadarki durumu göstereceğini ve raporun en geç hangi tarihte tevdi edileceğini de kararında belirtir.

Rapordaki hesaplarda, hesap devresi içinde alınan mallarla ödenen miktar tafsilatiyle gösterilir; masraf ve gelirin belgeleri rapora eklenir. Hesapların altına, vesayet altındaki kimsenin o andaki serveti kaydedilir.

Rapora, vesayet altındaki kimsenin mallarına ait hesaplardan başka bu kimsenin şahsına, ikamet ettiği yere ve küçük ise medeni ve mesleki terbiyesine dair gereği kadar tafsilatlı bilgi de yazılır.

Vesayet makamının bir kararının infazı suretiyle yapılan muameleler mevcutsa, bunlara ait kararların tarihleri de raporda gösterilir.

Hakim, raporu, verildiği tarihten itibaren en geç iki ay içinde tetkik ederek tasdik veya reddeder yahut eksik veya karışık gördüğü hesapların tamamlanmasını veya düzeltilmesini vasiye bildirerek kendisine uygun bir mehil verir.

Hakimin raporu tasdik edebilmesi için, onu her noktadan muvafık görmesi şarttır.

Raporun tetkikinde, hakim, vasinin benzeri işlerde bir iş sahibinden beklenen itinayı gereği gibi gösterip göstermediğini inceler ve bu hususta varacağı kanaata göre Medeni Kanunun 407 nci maddesi uyarınca rapor hakkındaki kararı verir.

Vasinin sorumluluğu ve tazminat yükümlülüğü genel hükümlere tabidir.

Vesayet altındaki kimsenin malı bulunmaması veya tanzim edilen cetvele göre bu kimsenin mevcudu ile gelirinin ihtiyaçlarına yetmiyeceğine bu Tüzüğün 17 nci maddesi gereğince sulh hakimi tarafından karar verilmesi hallerinde vasinin hesap tutma yükümlülüğü yoktur.

Mevcudun ve gelirin ihtiyaçlara kafi gelmediğine mahkemece karar verilmiş olması sebebiyle vasinin hesap tutma yükümlülüğü bulunmayan hallerde, vesayet altındaki kimsenin mevcudu paraya çevrilirse, keyfiyet 16 ncı maddede gösterilen deftere sulh hakimi tarafından şerh olunur.

Bu durumda olan vesayet altındaki kimsenin bağışlama vesair yollarla, vakı iktisapları da, iktisap tarihinden itibaren bir ay içinde, deftere işlenmek üzere vasi tarafından sulh hakimine haber verilir. Vasi, haber vermedeki gecikmesinden sorumludur.

Vesayet altındaki kimselerin sonradan vukua gelen iktisaplarla mal ve gelir sahibi olması veya mevcudunun ve gelirinin ihtiyaçlarına yeter dereceye ulaşması halinde, sulh hakimi, bir kararla, defter tutmayan vasiye defter tutma ve gerekiyorsa hesap verme yükümlülüğüne, defter tutmakta olup hesap vermiyen vasiye de bundan böyle hesap verme yükümlülüğünü yükler.

Sarfedilen emeğe ve vesayet altındaki kimsenin gelirine göre vasi ve kayyıma verilecek ücretin miktarı, her hesap müddeti için, raporun verilmesinden sonra, sulh hakimi tarafından tayin olunur.

Vasi, vesayeti altındaki kimsenin mesleki ve bedeni terbiyesine, bakımına ve mallarının idaresine ait görevini yaparken bu kimsenin menfaatlerini layıkiyle düşünmez veya onun yahut yakınlarının haklarını ihlal edecek tasarruflarda bulunursa, temyiz kudretini haiz olan vesayet altındaki kimsenin veya Medeni Kanunun 404 üncü maddesinde öngörülen ve yargı mercilerince ilgili sıfatiyle bu gibi tasarruflar hakkında itiraz yetkileri tanınan kimselerin sulh hakimine itirazı üzerine veyavasinin bu hallerine bizzat muttali olması yahut incelemelerinden böyle bir sonuca varması halinde, sulh hakimi, bu hususta gereken kararı verir.

Vesayet altındaki kimseye ait olup bankaya yatırılmış bulunan para, hisse senedi ve tahvilleri, sulh hakiminin müsaadesi olmadan, vasi alamaz. Vesayet altındaki kimse vesayetten kurtulunca, sulh mahkemesi, bu hali vakit geçirmeden bankaya bildirir.

Vasinin medeni haklarını kaybetmesi, vasilik müddetinin uzatılmaması, azil, küçüğün reşit olması veya reşit kılınması, hacri müstelzim hallerin kalkması veya hacrin mahkeme kararı ile kaldırılması gibi sebeplerle görevi sona eren vasi; hakim veya tayin edeceği memur huzurunda, defter gereğince aldığı malları, ehliyetini kazanmış olan kimseye veya bunun mirasçılarına yahut yeni vasiye teslim eder.

Teslim olunan malların vaziyeti ve müfredatı tutanağa geçirilir ve deftere göre eksikler varsa bunlar da tesbit olunur.

Vesayeti sona eren vasi vazifesi son bulduğu günden itibaren onbeş gün içinde sulh hakimine malların idaresine dair bir rapor verir.

Bu rapora, gelir ve giderin her kalemi, ayrı ayrı mahiyeti gösterilerek yazılır. Evvelce verilmiş ve tasdik edilmiş rapor varsa, o rapordan sonraki gelir ve giderlerin rapora yazılması ile yetinilir. Raporda yazılı gelir ve giderden gerekenlerin isbat belgeleri de birlikte verilir. Hakim, hangi kalemlerin belgelerinin verilmesi gerektiğini takdir eder.

Yol, yiyecek, giyecek giderleri gibi giderlerin vesayet altındaki kimsenin haline uygun derecede olanlarından belge istenmez. Hakim onbeş gün içinde raporu tetkik ederek bir karar verir.

Hakim, raporu doğru bulursa tasdik eder. Noksan görülen cihetler olursa, bunların tamamlanması için vasiye bir mehil verilir. Eksiklikler süresinde tamamlandıktan sonra rapor, hakimlikçe tasdik olunur. Verilen mehle rağmen eksiklik vasi tarafından tamamlanmaz veya vasi birinci fıkrada yazılı süre içinde raporunu vermezse yahut hakim, rapora nazaran, vasinin sorumlu olması gerektiği kanısında bulunursa, bu ciheti, ehliyetini kazanmış olan kimseye veya mirasçılarına yahut yeni vasiye tebliğ eder. Yeni vasi, hakimin tebligatı üzerine eski vasi aleyhine dava açar.

Ölenin son ikametgahı sulh hakimi, terekenin muhafazası ve selametle hak sahiplerinin eline geçmesi için gereken tedbirleri alır.

Bu tedbirler, re'sen veya Medeni Kanunun 532 nci maddesinin üçüncü bendinde gösterilen kişilerin isteği üzerine alınır.

Medeni Kanunun 532 ve 533 üncü maddeleri gereğince alınacak tedbir kararları mahkeme tarafından uygulanır ve sonuçları izlenir.

Tedbiri gerektiren hallerin ortadan kalkması üzerine, sulh hakimi, terekeyi hak sahiplerine teslim etmek suretiyle tedbirlere hemen son verir. Tedbirin kaldırılması gerektiği yolundaki isteklerin hakimlikçe reddine dair kararlar aleyhine hak sahibi tarafından kanun yoluna başvurulabilir.

II – Terekenin mühürlenmesi ve defterin tutulması

Aşağıdaki hallerde, sulh hakimi, terekeyi mühürler ve defterini yapar:

1 – Mirasçılardan biri vesayet altına alınmış ise veya alınması gerekiyorsa,

2 – Vekili bulunmıyan bir mirasçının gaybubeti halinde,

3 – Mirasçılardan ve ilgililerden birinin isteği üzerine.

Medeni Kanunun 532 nci maddesi gereğince mühürleme ve defter tutma işlemi, tesbit ve muhafaza edilmedikleri takdirde ziyaa uğraması muhtemel olan mallara münhasır olmak üzere uygulanır. Gayrimenkuller deftere yazılmaz. Kütüphane veya pul koleksiyonu gibi tesbiti uzun zamana ihtiyaç gösteren menkullerden mürekkep mal toplulukları, mühürlenmek veya kasa gibi emin bir yere konulmak suretiyle muhafaza edilir.

Defterin derhal tutulması kabil olmıyan hallerde, deftere geçirilecek malların zayi olmamasını sağlamak için, terekeye dahil malların tamamının veya bir kısmının ölümün akabinde ve en geç on gün içinde mühürlenmesine karar verilebilir. Bu şekilde mühürlenmesine karar verilen malların defterinin derhal yapılması gerekir.

Bazı hallerde eşyanın ölen kimseyle birlikte oturanların kullanılmasına bırakılması gerektiği takdirde, bunlar, mühürlenmeksizin hemen defteri yapılarak o şahıslara bırakılır.

Bu takdirde, gerekli görülürse, eşyanın bırakıldığı kimselerden teminat istenir.

Ölenin son ikametgahı, sulh hakiminin bulunduğu şehir ve kasabanın dışında ise, ihbar veya başvurma halinde, tereke beşyüz liradan aşağı tahmin olunduğu takdirde, terekenin mühürlenmesi ve yazılma işleri hakim tarafından verilecek talimat dairesinde, ihtiyar meclislerine yaptırılabilir.

Mahkeme, re'sen veya Medeni Kanunun 532 nci maddesinin üçüncü bendi gereğince, istek üzerine mühürleme ve defter tutma tedbirlerini, aynı maddenin son fıkrasındaki bir aylık süre içinde tamamlamakla yükümlüdür.

III – Terekenin resmen idaresi

Sulh hakimi;

1 - Vekil tayin etmeden gaybubet eden mirasçının menfaati gerektiriyorsa onun hissesi hakkında,

2 - Mirasa istihkak iddia edenlerden hiç biri sıfatını teyit edecek delil gösteremediği yahut mirascı bulunup bulunmadığı şüpheli olduğu takdirde tereke hakkında,

3 - Ölenin bütün mirasçıları malüm olmazsa, keza tereke hakkında,

4 - Medeni Kanunun 470, 498, 526, 528, 534, 535 ve 574 üncü maddelerinin uygulandığı hallerde, mirasın resmen idaresini emreder.

Medeni Kanunun 533 ve bu Tüzüğün 33 üncü maddeleri gereğince mirasın resmen idaresine mahkemece karar verilen hallerde, resmen idareyi gerektiren sebep ortadan kalkınca, sulh hakimi, bu idarenin sona erdiğine derhal karar verir.

Resmen idarenin sona erdiğine karar verilmesini mütaakip, idareye memur edilen kimse, sulh hakimine, en geç bir hafta içinde idare zamanına ait bütün işlemleri gösterir bir rapor verir. Raporun birer örneği mahkemece ilgililerine verilir.

Resmen idare halinin sona ermesi gerektiği yolundaki isteklerin kabul veya reddine dair kararlar aleyhine ilgililer, genel hükümlere göre, kanun yoluna başvurabilirler.

IV – Vasiyetnamenin açılması

Ölenin vasiyetnamesini düzenleyen veya saklayan daire veya mahkeme yahut saklamayı deruhte eden veya ölenin evrakı arasında bulan herkes, vasiyetnameyi, ölenin son ikametgahı sulh hakimine derhal verir.

Vasiyetname resmi ise düzenliyen daire veya mahkeme örneğini gönderir.

Hakim, vasiyetnamenin kendisine verilmesi üzerine, duruma göre, mümkün olduğu takdirde ilgilileri dinledikten sonra, kanuni mirascıların mallara geçici olarak vaziyed etmelerine müsaade eder veya mirasın resmen idaresine karar verir.

Sulh hakimine verildiği günden itibaren en geç bir ay içinde vasiyetnamenin sulh mahkemesince açılması gerekir. Ancak, vasiyetçinin öldüğüne dair kesin delil mevcut olmadan vasiyetname verilmişse, bu delilin sağlanmasına kadar, vasiyetnamenin açılması geri bırakılabilir.

Vasiyetnamenin açılma gününü sulh hakimi tesbit eder. Adresi bilinen veya bilinmesi mümkün olan mirascılar, mahkemece uygun görülecek usul ile vasiyetnamenin açılacağı gün ve saat belirtilerek davet olunur. Bu davet, mirascıların mahkemede hazır bulunmasını mümkün kılacak süreye riayet edilerek yapılır.

Sulh hakimi, davet edilen günde gelen mirascılar huzurunda, vasiyetnameyi açar. Davete rağmen hiç bir mirascı gelmemiş olsa dahi vasiyetname açılır.

Açılan vasiyetname okunur ve bu durumu tesbit eden bir tutanak düzenlenir ve hakim, zabıt katibi ve hazır bulunan ilgililerce imzalanır.

Vasiyetname resmi şekilde düzenlenmemişse, metnine, imzasına ve tarihine dokunmayacak bir yerine, okunduğu tarih yazılmak ve hakim, zabıt katibi ve hazır bulunan ilgililerce imza edilip okunaklı şekilde mahkeme mührü basılmak suretiyle durum tesbit edilir. Vasiyetnamenin kağıdında elverişli yer yoksa altına bir kağıt yapıştırılır ve bu işlem yapıştırılan kağıtta yapılır. Kağıtların yapıştırılma yeri, yeteri kadar, okunaklı mahkeme mührü ve hakimin imzası ile tesbit edilir.

Açılan vasiyetname, hakim tarafından emin bir yerde saklanır.

Vasiyetnamenin açılmasından sonra, lehlerine vasiyet yapılmış veya mirascı tayin edilmiş olan herkese vasiyetnamenin bu hususa dair hükümlerini ihtiva eden bir örneği, başvurmalar beklenmeksizin, masrafı terekeye ait olmak üzere, tebliğ olunur. İkametgahı belli olmıyanlara, vasiyetnamede lehine bir hüküm bulunduğu veya mirascı nasbolunduğu ilanla bildirilir.

Medeni Kanunun 538 inci maddesi gereğince ilgili, sulh mahkemesine, vasiyetnameye itiraz edeceğini açıkça bildirirse veya tenkis yahut iptal davası açarsa, sulh mahkemesi, mirascılık sıfatı hakkında resmi belge veremez.

Sulh hakimine vasiyetnameye itiraz edeceğini bildiren mirascı, bir yıl içinde tenkis veya iptal davasını açmazsa, Medeni Kanunun 538 inci maddesinin sonfıkrası hükmü yazılmak suretiyle bir mirascılık belgesi verilir. Açılan tenkis veya iptal davası red olunursa, bu hükmün kesinleştiğini sulh mahkemesine bildiren mansup mirascıya, sulh mahkemesince, mirascılık belgesi verilir.

Şifahi vasiyet şahitler tarafından kendisine bildirilen mahkeme, vasiyetcinin son ikametgahı sulh mahkemesi değilse, şifahi vasiyetnameyi doğrudan doğruya veya Cumhuriyet Savcılığı aracılığiyle derhal vasiyetçinin son ikametgahı mahkemesine gönderir.

Böyle bir vasiyetin bulunduğunu haber alan, ölenin son ikametgahı sulh mahkemesi, vasiyetçinin öldüğü tesbit edilince bu Tüzüğün 35 ve mütaakip maddeleri gereğince işlem yapar.

Medeni Kanunun 549 uncu maddesi gereğince mirascının mirası reddetmesi halinde, sulh hakimince, reddeden mirascının açık kimliği tesbit edilirve ayrıca bir tutanak düzenlenerek mirası reddedene veya talep, bu konuda yetkisi olan vekil tarafından yapılmış ise vekiline imza ettirilip, hakim ve zabıt katibince de imzalanır. Vekilin vekaletnamesi de bu tutanağa eklenir; durum, mahkemenin esas defterine işlenir. Red için başvuran kimseye, mirasın reddi amacıyla başvurduğuna dair, mahkemenin esas defterinin kayıt numarasını ihtiva eden mahkeme mührü ile mühürlenmiş ve zabıt katibi tarafından kayda uygunluğu tasdikedilmiş bir belge verilir.

Defter tutma isteği, ölenin son ikametgahı sulh hakimine yazılı veya sözlü beyan ile olur. Sözlü beyan tutanağa geçirilerek, beyanda bulunana imza ettirilir.

Mirası reddetmek hakkını haiz olan mirascılardan biri, mirası red için belirli olan sürenin dolmasından itibaren bir ay içinde defter tutma isteğinde bulunduğu takdirde, sulh hakimi tarafından ölenin menkul ve gayrimenkul mallarının durumunu ve müfredatını ve alacak ve borçlarının miktarını gösterir bir defter yapılır.

Deftere, bütün menkul mallar sıra numarası altında, cinsi, nev'i, adedi ve tesbit edilen kıymeti gösterilmek ve her malın nerede bulunduğu belirtilmek suretiyle kaydı yapılır. Koleksiyon halindeki eşya bir kalemde ve aynı numara altında gösterilir. Aynı nev'iden veya birbirine benzer eşya mümkün olduğu takdirde birlikte tasnif olunur. Gayrimenkul mallar ile bu malları kayıtlıyan ayni haklar varsa tapu kayıtlarıyla beraber yazılır. Gayrimenkuller, adi veya hasılat kirası suretiyle kiraya veya işletmeye verilmiş ise, kiracıların hüviyet ve ikametgahları ve sözleşmenin süresi ve kira karşılığının miktarı gösterilir. Bir mal, üçüncü şahsın elinde bulunup da istihkak iddiası ileri sürülmüşse, bunların isimleri ve iddianın ilişkin bulunduğu malın sıra numarası ve belge ibraz edilmiş ise mahiyeti, tarihi ve numarası gösterilir.

Saklanması masraflı veya bozulması muhtemel olan mallar açık artırma yoluyla veya hakimin gerekçeli kararına istinaden pazarlıkla sattırılır.

Ölenin ticaret, sanat veya ziraatının devamına lüzum görülürse, hakim, bu işleri yapmak üzere bir kayyım tayin eder.

III – İlan yolu ile tebligat

Yukarıki maddelere göre defter tutulmaya başlanınca hakim, ölenin alacak ve borçlarını, tesbit edeceği süre içinde kayıt ettirmek üzere başvurmaları için ilgililere ilan yolu ile tebligat yapar. Bu hususta verilecek süre bir aydan az ve iki aydan çok olamaz.

İlanda;

1 – Ölen kimsenin adı, soyadı, meslek ve sanatı, ikametgahı ve kefaletten dolayı alacaklı olanlar da dahil olduğu halde ölenin bütün alacaklıları ile borçlularının ilk ilandan itibaren belirtilen süre içinde alacak ve borçlarını -varsa belgeleriyle birlikte- kaydettirmeleri lüzumu,

2 – Alacaklarını zamanında yazdırmayan alacaklıların mirasçıyı ne şahsen ve ne de terekeye izafeten takip edemiyecekleri ve verecekleri evrak ve belgeler karşılığında makbuz isteyebilecekleri,

belirtilir.

Resmi kayıtlardan yahut ölenin evrakından anlaşılan alacak ve borçlar doğrudan doğruya deftere geçirilir ve durum alacaklılara ve borçlulara bildirilir.

Bu şekilde tesbit edilmesi mümkün olmayan alacak ve borçlar için, hakim faideli gördüğü takdirde, ölenin son ikametgahında ve ölenin iş münasebeti mevcut olan yurt içi ve dışı diğer yerlerde de uygun göreceği şekillerde alacaklı ve borçluların başvurmaları için gerekli ilanları yapabilir.

Gazete ile ilan yapılırsa ilk ilanın gazetede yayımlandığı tarih yukarıki maddede gösterilen süreye başlangıç olur.

Mahkeme, o mahallin işlek bir yerinde asılma suretiyle ilana karar verirse, ilanı oraya koymakla görevli kıldığı memur, ilanın asıldığı yerin açık adresini ve ilanın asıldığı tarihi bir tutanakla tesbit eder ve tutanağı derhal mahkemeye verir. Asılma süresinin sonunda da ilan aynı şekilde bir tutanakla kaldırılır ve tutanak derhal mahkemeye verilir. Tutanaklar dosyada saklanır. Yukarıki maddede gösterilen süre, ilanın kaldırıldığı tarihten işler.

Hem gazete ile hem asılmak suretiyle ilan yapılmışsa, süre, asılan ilanın kaldırıldığı tarihten işlemeye başlar.

İlan üzerine başvuran alacaklı ve borçluların alacak ve borçları bir deftere kayıt olunarak ibraz ettikleri belgeler hakimin takdir edeceği emin bir yerde saklanır ve ibraz edilen belgelerin tasdikli birer örneği istekleri üzerine, masrafı alınmak suretiyle kendilerine verilir.

Alacak ve borçların kaydı için tayin olunan sürenin sonunda kayıt işlemine son verilir.

Yukarıda yazılı esaslara uygun şekilde düzenlenen defter ilgililerin incelemeleri için en az bir en çok iki ay süreyle, açık bulundurulur.

Defter tutma işleminin devamı süresince yapılmaması terekenin zararına sebep olacak acele tamirat, iflas masasına ölenin alacağını kaydettirmek; olgunlaşmış mahsülü toplamak, çapalamak, ekilenleri muhafaza etmek, toplanan ve bozulmaya elverişli olan malların satılması veya ölene ait bulunan ve olduğu gibi muhafazası halinde kıymetinden kaybedeceği veya kaybetmekte olduğu aşikar olan malların elden çıkarılması gibi idari tasarruflar yapılabilir ve bu idari tasarrufu yapmasına hakim tarafından izin verilen mirasçıdan teminat istenmez.

Medeni Kanunun 560 ıncı maddesi gereğince sulh mahkemesi tarafından defter tutulmaya başlandığı zaman, buna mahsus ayrı bir dosya açılır ve defter, hakimin gözetimi altında bu işle görevlendireceği katibe tutturulur. Defter tutma işlemi sona erince, defterin her sahifesi, hakim ve bu işle görevli katip tarafından imzalanır.

Terekenin mevcut parası defter tutma masraflarını sağlıyacak durumda değilse, bu masraf sonradan mahsubu yapılmak üzere, defter tutulmasını isteyen mirasçıdan avans olarak alınır.

Resmi tasfiye isteği, ölenin son ikametgahındaki sulh hakimine yazılı veya sözlü beyan ile olur. Sözlü beyan tutanağa geçirilerek beyanda bulunana imza ettirilir.

Resmi tasfiyeyi sulh hakimi yapar. Bu işi dilerse gözetimi altında bir veya birkaç kişiye de yaptırabilir.

Defter tutma sonunda terekenin mevcudunun borçları karşılayacağı anlaşılırsa, ölenin işyeri tasfiye, borçları ifa, alacaklar tahsil edilir ve belirli şeylere dair vasiyeti mevcuda göre yerine getirilir.

Bu Tüzükte aksine hüküm bulunmıyan hallerde, tasfiye memuru, Türk Ticaret Kanununun 211 inci ve mütaakıp maddelerine göre iflas etmemiş bir kolektif şirketin tasfiyesindeki tasfiye memurunun görev ve yetkilerine sahiptir.

IV – Malların paraya çevrilmesi:

Tasfiyenin amacı, ölenin borçlarının ödenmesidir. Tasfiye memuru, borçları ödemek için ihtiyaç nispetinde malları paraya çevirir. Malların, mümkün mertebe, olduğu gibi kalmasını ve mirasçıların eline bu şekilde geçmesini sağlamağa çalışır.

Tasfiye için lüzumlu olmıyan mallar tasfiye tamamlanmadan da mirasçılara teslim edilebilir.

Menkul malların paraya çevrilmesinde açık artırma usulü esastır.

Tasfiye memuru basiretli bir iş adamı gibi hareket ederek faideli gördüğü takdirde, gerekçesini de göstermek şartiyle menkul malı pazarlıkla da satabilir.

Gayrimenkullerin İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre açık artırma ile paraya çevrilmesi esastır.

Bütün mirasçılar pazarlıkla satış veya ihtiyari artırma ile paraya çevirme usulünde birleşirlerse, durum, tasfiye memuru tarafından sulh hakimine bildirilir. Ancak, sulh hakimi, bu takdirde terekenin borcunu tamamen kapanacağına kanaat getirmez ve gayrimenkulün açık artırma ile satılması halinde daha fazla edeceği kanaatına varırsa açık artırma usulünü tercih eder.

Terekenin borcunun tamamen ödenebilecek duruma geldiğine sulh hakimince kanaat getirilmesi ve mirasçıların tamamının talip ve muvafakatı halinde, hakim, yalnız mirasçılar arasında artırmaya karar verir. Bu halde ihtiyari artırma usulü uygulanır.

İhtiyari artırma sonucunda gayrimenkul kendisine ihale edilen kimse ihale bedelini en geç on gün içinde ödemeye mecburdur. Bu süre sulh hakimi tarafından uzatılamaz. Kendisine ihale yapılan kimse, süresi içinde ihale bedelini ödemezse, ikinci bir artırma yapılır. İki ihale bedeli arasındaki farkı ilk ihale yapılan kimse öder. İkinci ihalenin de neticesiz kalması halinde, sulh hakimi, gayrimenkulün açık artırma ile satılmasına karar verir.

İhtiyari artırma sonucunda gayrimenkul kendisine ihale edilen kimse bedeli tamamen ödeyince, sulh hakiminin artırmaya memur ettiği şahıs tarafından tapu sicil muhafızlığına yazılacak tezkere hakimlikçe tasdik edilir ve tapuya tesciliçin evrakı müsbite olarak sicil muhafızlığına gönderilir. Bu tezkere, tapu siciline tescilin hukuki sebebini teşkil eden satış akdinin belgesi olur ve aynı zamanda Medeni Kanunun 924 üncü maddesine göre tescil isteği yerine geçer.

V – Resmi tasfiyenin sona ermesi

Tasfiyeye memur edilen kimse veya kimseler tasfiye sonunda bu Tüzüğün 41 inci ve mütaakip maddeleri gereğince başlangıçta düzenlenen deftere ilaveten, tasfiye sırasında yaptıkları ödemeleri, aldıkları paraları ayrı ayrı tarihleriyle kime ödendiği veya kimden alındığı meşruhatını da vermek suretiyle tamamlayıcı bir defter daha tutarak sulh hakimine verirler.

Hakim, tasfiyeye memur kimselerden gereken bilgiyi alır ve incelemeleri yapar. Bu inceleme, yalnız mirasın resmen idaresini gerektiren hallerin son bulup bulmadığına münhasır olmayıp, tasfiye memurlarının görevlerini gereği gibi yapıp yapmadıklarını da kapsar.

Sulh hakimi, tasfiye memurlarının işlemlerinde gördüğü noksanları kendilerine tamamlatır.

Tasfiye memurunun görevi, tasfiye sonucunda kalan mal ve alacakları mirasçıların emrine amade kılmakla sona erer. Terekenin tasfiyeden artan kısmının taksimi tasfiye memurunun görevi dışındadır.

Tasfiye memuru, tasfiye tamamlandıktan sonra dahi, ilerde bazı borçların ortaya çıkması ihtimalini gözönünde tutarak, bir miktar parayı ayırabilir. Mirasçılar yeteri kadar teminat gösterirlerse bundan vazgeçilir.

Tutulan deftere göre mevcudun borca yetişmediği anlaşılır veya başlangıçta mevcudun borcu karşılayacağı kanaatı ile alelade tasfiyeye başlanıp sonradan mevcudun borca yetişmiyeceği sonucuna varılırsa, sulh hakimi, durumu derhal alacaklılara bildirir ve iflas usulü ile tasfiyeye karar vererek bu tasfiyeyi yapmak için bir veya bir kaç memur tayin eder.

Bu tasfiye, İcra ve İflas Kanununun iflasa dair hükümlerine göre yapılır.

Tasfiye memurunun ücreti, sarfettiği emeğe ve terekenin geliri ile işin mahiyetine göre, sulh hakimi tarafından tesbit edilir.

Miras şirketine mümessil tayini isteği, ölenin son ikametgahı sulh hakimine yazılı veya sözlü bir beyan ile olur. Sözlü beyan tutanağa geçirilerek beyanda bulunana imza ettirilir.

Terekeye ait mallar ve borçlar, miras şirketi mümessiline, tutulan bir defter gereğince teslim olunur.

Yukarıki madde hükmüne göre tutulan defterin, aslı sulh mahkemesinde alıkonularak, tasdikli birer örneği mirasçılara verilir.

Mirasçılar, defterdeki tesbite, defterin kendilerine verildiği tarihten itibaren sekiz gün içinde sulh hakimine yazılı olarak itiraz edebilirler.

Mümessil, idaresine verilen malların belgelere dayanan hesabını her üç ayda bir mirasçılara ve hesabın bir örneğini de sulh hakimine verir. Şikayet halinde, hesap, bir muhasip marifetiyle incelettirilerek, ortaya çıkacak duruma göre, vasi hakkındaki hükümler uyarınca, tereke mümessili hakkında işlem yapılır.

Medeni Kanunun üçüncü Kitabının Onyedinci Babının ikinci faslı hükümlerine göre, terekenin mirasçılar arasında paylaştırılmasında yetkili mahkeme, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 561 inci ve mütaakıp maddeleri hükümlerini uygular.

Medeni Kanunun 590 ıncı ve Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 562 nci maddeleri gereğince, paylar, mahkeme tarafından teşkil olunduktan sonra mirascıların uyuşamaması halinde, payların tahsisi için hakim bütün mirasçıları davet ederek kura çektirir. Kura sonucu bir tutanakla tesbit edilir.

Bu hususta mahkemece verilen taksim kararı kesinleşince, her mirascıya, hissesi müstakil mülkü olarak verilir.

Medeni Kanunun 591 inci maddesinin uygulanması gereken hallerde sulh hakimi satışa karar verirse, artırmanın açık olacağını veya münhasıran mirasçılar arasında yapılacağını da kararında gösterir.

Mirasın paylaştırılması sırasında Medeni Kanunun 610 uncu maddesindeki şekilde bir iddia ileri sürülür ve mirasçılar bunu kabul etmezse, hak iddia edene, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 567 nci maddesindeki halde on gün içinde dava açması için hakim tarafından mühlet verilir. Bu süre içinde dava açılmazsa paylaştırmaya devam olunur.

Velayet, vesayet ve miras işlerini gören mahkemelerde tutulacak defterler, dosyalar, tutanaklar ve sair evrakla ilgili hususlar Adalet Bakanlığınca çıkarılacak bir Yönetmelikte gösterilir.

27/2/1934 günlü ve 2/220 sayılı kararname ile yürürlüğe konulmuş olan "Kanunu Medeninin Velayet, Vesayet ve Miras Hukukuna Mütaallik Hükümlerinin Tatbik Suretine dair Nizamname"nin 6 - 18 inci maddeleri bu Tüzüğün 68 inci maddesi gereğince hazırlanacak yönetmelik hükümlerinin yürürlüğe girdiği tarihte; diğer maddeleri ise bu Tüzüğün yürürlüğe girdiği tarihte yürürlükten kalkar.

Danıştay'ca incelenmiş olan bu Tüzük hükümleri Resmi Gazetede yayımı tarihinden otuz gün sonra yürürlüğe girer.

Bu Tüzük hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.