Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliği

(1) Sistem İşletmecisi, elektrik piyasasında arz güvenliğinin temini için gerekli yedek kapasite de dâhil olmak üzere yeterli kurulu güç kapasitesinin oluşturulması ve/veya muhafazası için yıllık olarak belirlenen bütçe dahilinde üretim lisansı sahibi tüzel kişilere kapasite ödemesi yapar.

(2) Kapasite mekanizmasına dahil olan üretim lisansı sahibi tüzel kişilere yapılan kapasite ödemeleri, kapasite mekanizmasındaki santrallerin sabit ve değişken maliyet bileşenleri, piyasa takas fiyatı ile kaynak bazında toplam kurulu güç parametreleri kullanılarak belirlenir.

(3) Kapasite mekanizması kapsamında bir takvim yılı için belirlenen bütçe ilgili yılın iletim tarifesi hesaplamalarında dikkate alınır. Onaylı bütçe ve onaylı bütçenin kullanılmayan kısmı iletim tarifelerine ilişkin mevzuat kapsamında gelir düzeltmelerinde dikkate alınır.

(4) Lisans sahibi tüzel kişilere ait kapasite mekanizması kapsamındaki ilgili santrallerin; 28/1/2014 tarihli ve 28896 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliğinin 9 uncu maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında devre dışı kaldığı süreler ile santrallerin planlı bakımda veya arızalı olduğu süreler zarfında kurulu güçleri, planlı bakımda veya arızalı olan üniteler için 0 (sıfır) kabul edilir.

(5) (Ek:RG-31/12/2023-32416 5.Mükerrer)(1) Dengeleme güç piyasası kapsamında yük alma ve yük atma talimatı alan santrallere, ilgili talimata denk gelen saatler için kapasite ödemesi yapılmaz.

(1) Bir sonraki takvim yılında kapasite mekanizmasından ilk defa yararlanmak isteyen üretim lisansı sahibi tüzel kişiler; işletmede olan her bir santral için başvuru formu ile bir sonraki takvim yılı içerisinde kabulü yapılacak her bir santral için ise aday başvuru formu ile en geç Ekim ayının on beşinci gününe kadar Sistem İşletmecisine başvurur. Başvuruda ilgili santralin kapasite mekanizmasından yararlanmak üzere gerekli şartları haiz olduğunu tevsik eden belgeler, içeriği Sistem İşletmecisi tarafından belirlenen başvuru formu/aday başvuru formu ile birlikte Sistem İşletmecisine sunulur. Sistem İşletmecisi, ilk defa yapılan başvurularla birlikte önceki yıllarda kapasite mekanizmasına dahil olan santrallerin bu Yönetmelik çerçevesinde gerekli şartları haiz olup olmadığını tekrar değerlendirmek suretiyle bir sonraki takvim yılında kapasite mekanizmasından yararlanacak santralleri en geç Ekim ayının son günü internet sitesinden duyurur ve Kuruma bildirir.

(2) Aşağıdaki kriterlerden en az birini taşıyan santraller kapasite mekanizmasında yer almaz:

a) EÜAŞ’a ait mobil treyler santraller hariç kamu payının yüzde elliyi aştığı santraller.

b) Yap İşlet Devret sözleşmesi bulunan ve anlaşma süresi dolmuş olsa da bu anlaşmalar kapsamında faaliyette bulunan/bulunmuş olan santraller.

c) Kanunun 18 inci maddesinin beşinci fıkrası kapsamında yapılan özelleştirme ihalesini kazanmak suretiyle kurulan santraller.

ç) Nükleer güç santralleri.

d) Teşvik sürelerini tamamlamış olsalar dahi, herhangi bir zamanda YEKDEM’den yararlanan veya yararlanma hakkı bulunan santraller.

e) 20/1/2018 tarihinden sonra özelleştirme ihalesi yapılan santraller.

f) Elektrik kurulu gücü yerli kaynaklara dayalı santraller için 50 MWe’ın altında, diğer santraller için 100 MWe’ın altında olan santraller.

g) Kabul kapsamında, verimlilik performans testine ilişkin tevsik edici belgede veya Bakanlığa başvurularak tekrarlanan verimlilik performans testi sonuçlarında verimlilik oranı %50’nin altında olduğu belirlenen, yerli kaynaklara dayalı olmayan santraller (doğalgaz santrallerinin verimlilik şartı hesaplamasında doğalgazın 9.155 kCal/Sm3 üst ısıl değeri baz alınır).

ğ) Rüzgar (Ek ibare:RG-31/12/2023-32416 5.Mükerrer)(1), hidrolik ve güneş enerjisine dayalı santraller.

(3) Bakanlık, ikinci fıkranın (g) bendi kapsamındaki verimlilik testinin tekrarını uygun gördüğü takdirde talep edebilir.

(4) (Mülga:RG-3/1/2025-32771)(2)

(1) Bir sonraki takvim yılında yapılacak kapasite ödemelerine esas yıllık bütçeye ve bütçenin yıl içerisindeki fatura dönemlerine dağılımına dair öneri, Sistem İşletmecisi tarafından Aralık ayı sonuna kadar Kuruma sunulur ve Kurul tarafından aynen veya değiştirilerek bir sonraki yılın Ocak ayı içinde onaylanır.

(2) Kapasite ödemelerine esas yıllık ve fatura dönemi bazındaki bütçenin belirlenmesinde aşağıdaki kriterler dikkate alınır:

a) Sistemde ihtiyaç duyulan ilave kapasitenin ya da korunması gereken kapasitenin büyüklüğü.

b) Tahmini santral yatırım maliyetleri ve bu yatırımlar için ihtiyaç duyulan finansman maliyetlerinin seviyesi.

c) Belirlenecek bütçenin iletim tarifeleri üzerindeki etkisi.

ç) Gün öncesi piyasasında oluşan piyasa takas fiyatlarının seyri.

d) Fatura dönemi bazında oluşacak destekleme tutarı ihtiyacı.

e) Elektrik üretim sektörünün mali sürdürülebilirliği.

(3) Bir takvim yılında yapılan kapasite ödemelerinin toplamı ilgili takvim yılı için belirlenen bütçeyi aşamaz. Bir takvim yılı için yapılan kapasite ödemelerinin ilgili takvim yılı için belirlenen bütçenin altında kalması durumunda kalan bütçe sonraki yıla aktarılmaz.

(4) Bir takvim yılı için belirlenecek bütçe fatura dönemlerine pay edilir. Bir fatura dönemindeki kapasite ödemeleri için belirlenen bütçenin ilgili fatura döneminde dağıtılması esastır. 8 inci maddenin dördüncü, beşinci ve altıncı fıkraları çerçevesinde bir fatura dönemi için yapılan kapasite ödemelerinin ilgili fatura dönemi için belirlenen bütçenin altında kalması durumunda kalan bütçe sonraki aya aktarılır.

(1) (Değişik:RG-31/12/2023-32416 5.Mükerrer)(1) Kapasite ödemelerine esas bir fatura dönemindeki bütçenin yüzde (Değişik ibare:RG-3/1/2025-32771)(2) ellisi ikinci fıkra kapsamında hesaplanarak ödenir.

(2) Birinci fıkra çerçevesinde belirlenen bütçe, her bir kaynak türü için belirlenen kapasite ödeme oranında kaynak türü bazında dağıtılır. i kaynak türü için f fatura dönemindeki kapasite ödeme oranı (KAOi,f) aşağıdaki formüle göre hesaplanır:

(1)

Bu formülde geçen;

KAOi,f : i kaynak türü için f fatura dönemindeki kapasite ödeme oranını (%),

SMBi,f : i kaynak türü için f fatura dönemindeki sabit maliyet bileşenini (TL/MWh),

KGi,f : i kaynak türündeki f fatura dönemindeki santrallerin kapasite mekanizması kapsamındaki toplam kurulu gücünü (MW),

KKOi : i kaynak türü için belirlenmiş olan kapasite kullanım oranını,

m: Kapasite mekanizması kapsamındaki kaynak türü sayısını,

i: f fatura döneminde kapasite mekanizmasında yer alan kaynak türünü,

f: Kapasite mekanizması uygulamasının yapıldığı takvim yılındaki her bir fatura dönemini,

ifade eder.

(3) (Değişik:RG-3/1/2025-32771)(2) İkinci fıkra çerçevesinde hesaplanan ödeme oranlarına göre kapasite mekanizması kapsamında i kaynak türündeki p santraline f fatura döneminde yapılacak ödeme aşağıdaki formül uyarınca hesaplanır:

(2)

Bu formülde geçen;

KÖi,p,f : i kaynak türündeki p santraline f fatura döneminde yapılacak kapasite ödemesini (TL),

KAOi,f : i kaynak türü için f fatura dönemindeki kapasite ödeme oranını (%),

BUTCEf : f fatura dönemindeki kapasite mekanizmasına esas toplam bütçenin yüzde ellilik kısmını (TL),

KGi,p,f : i kaynak türündeki p santralinin f fatura dönemindeki kurulu gücünü (MW),

KGi,f : i kaynak türündeki santrallerin f fatura dönemindeki toplam kurulu gücünü (MW),

ifade eder.

(4) (Değişik:RG-3/1/2025-32771)(2) Kapasite ödemelerine esas bir fatura dönemindeki bütçenin yüzde ellisi, yerli kaynaklara öncelik verilmek suretiyle, aşağıdaki formül uyarınca hesaplanır:

(3)

Bu formülde geçen;

i: f fatura döneminde kapasite mekanizmasında yer alan santrali,

f: Kapasite mekanizması uygulamasının yapıldığı takvim yılındaki her bir fatura dönemini,

j: Her bir kaynak türünü,

k: f fatura döneminde, piyasa takas fiyatının i santralinin kullandığı kaynak türü için belirlenen değişken maliyet bileşeninden küçük ya da bu bileşene eşit olduğu uzlaştırma dönemlerinin sayısını,

m: f fatura döneminde, piyasa takas fiyatının i santralinin kullandığı kaynak türü için belirlenen değişken maliyet bileşeninden küçük ya da bu bileşene eşit olduğu her bir uzlaştırma dönemini,

l: f fatura döneminde, piyasa takas fiyatının i santralinin kullandığı kaynak türü için belirlenen değişken maliyet bileşeninden büyük, toplam maliyet bileşeninden küçük olduğu uzlaştırma dönemlerinin sayısını,

n: f fatura döneminde, piyasa takas fiyatının i santralinin kullandığı kaynak türü için belirlenen değişken maliyet bileşeninden büyük, toplam maliyet bileşeninden küçük olduğu her bir uzlaştırma dönemini,

t: Her bir teklif bölgesini,

KÖi,f: Kapasite mekanizmasına dahil olan i santraline f fatura dönemi için ödenecek toplam bedeli (TL),

KKOi : i santralinin kaynak türü için belirlenmiş olan ve sabit maliyet bileşeni hesaplamasında kullanılan kapasite kullanım oranını,

KGi: i santralinin kurulu gücünü (MW),

SMBf,j: f fatura dönemi için geçerli olmak üzere j kaynak türü için belirlenen sabit maliyet bileşenini (TL/MWh),

TMBf,j: f fatura dönemi için geçerli olmak üzere j kaynak türü için belirlenen toplam maliyet bileşenini (TL/MWh),

PTFt,f,n: t teklif bölgesi için f fatura döneminin n uzlaştırma dönemine ilişkin Gün Öncesi Piyasasında hesaplanan Piyasa Takas Fiyatını (TL/MWh),

ifade eder.

(5) Dördüncü fıkra çerçevesinde her bir fatura dönemi için belirlenmiş bütçenin; ilgili dönemde kapasite mekanizmasından yararlanan tüm santraller için aynı fıkra çerçevesinde hesaplanan kapasite ödemelerinin toplamından küçük olması halinde, öncelikle yerli kaynaklara dayalı santrallerin kapasite ödemeleri yapılır, kalan tutar olması halinde, diğer santrallere ödenecek kapasite ödemesi aşağıdaki formüle göre hesaplanır:

KKÖd,f =

(4)

Bu formülde geçen;

d: f döneminde kapasite mekanizmasında yer alan, yerli olmayan kaynağa dayalı üretim yapan her bir üretim tesisini,

f: Kapasite mekanizması uygulamasının yapıldığı takvim yılındaki her bir fatura dönemi,

h: f döneminde kapasite mekanizmasında yer alan, yerli kaynağa dayalı üretim yapan üretim tesislerinin sayısını,

y: f döneminde kapasite mekanizmasında yer alan, yerli kaynağa dayalı üretim yapan her bir üretim tesisini,

z: f döneminde kapasite mekanizmasında yer alan, yerli olmayan kaynağa dayalı üretim yapan üretim tesislerinin sayısını,

KKÖd,f : Yerli olmayan kaynağa dayalı üretim yapan d üretim tesisinin f dönemi için alacağı kesinti uygulanmış kapasite ödemesini (TL),

Bf : f dönemine ait dördüncü fıkra kapsamındaki kapasite ödeme bütçesini,

KÖy,f : y üretim tesisinin f dönemi için hesaplanan kapasite ödemesini (TL),

KÖd,f : d üretim tesisinin f dönemi için hesaplanan kapasite ödemesini (TL),

ifade eder.

(6) Dördüncü fıkra çerçevesinde her bir fatura dönemi için belirlenmiş bütçenin ilgili dönemde kapasite mekanizmasından yararlanan yerli kaynaklara dayalı santrallerin kapasite ödemeleri toplamından küçük olması halinde; yerli olmayan kaynaklardan üretim yapan santrallere ilgili fatura dönemi için kapasite ödemesi yapılmaz, yerli kaynaklara dayalı santrallerin kapasite ödemeleri ise aşağıdaki formüle göre hesaplanır:

KKÖy,f =

(5)

Bu formülde geçen;

KKÖy,f : Yerli kaynaklara dayalı üretim yapan y üretim tesisinin f dönemi için alacağı kesinti uygulanmış kapasite ödemesini (TL),

ifade eder.

(7) (Ek:RG-31/12/2023-32416 5.Mükerrer)(1) Kapasite ödemesi, Sistem İşletmecisine bildirilen emre amade kapasitelerin kurulu güç değerinden düşük olması halinde, bildirilen emre amade kapasite esas alınarak hesaplanır.

(1) Kapasite mekanizması kapsamındaki bir santralin fatura dönemi içerisinde kurulu gücünün değişmesi veya katılım şartlarını sağlayamaması durumunda, söz konusu santral için kullanılacak kapasite ödemesine esas kurulu güç, aşağıdaki formül ile hesaplanır:

(6)

Bu formülde geçen;

KGp,f : p santralinin f fatura dönemindeki kapasite ödemesine esas kurulu gücünü (MW),

KGp,f,d : p santralinin f fatura döneminin d günündeki kapasite mekanizması katılım şartlarını sağlayan kurulu gücünü (MW),

n : f fatura dönemindeki toplam gün sayısını,

ifade eder.

(1) Kapasite ödemeleri, ilgili fatura döneminin sonunu takip eden otuz gün içerisinde hesaplanarak Sistem İşletmecisinin internet sayfasında duyurulur ve kırk beş gün içerisinde gerçekleştirilir.

(2) (Mülga:RG-3/1/2025-32771)(2)

(3) (Mülga:RG-3/1/2025-32771)(2)

(4) (Mülga:RG-3/1/2025-32771)(2)

(1) Kapasite ödemelerinin hesaplanmasında dikkate alınan sabit maliyet bileşeni, değişken maliyet bileşeni, sabit ve değişken maliyet bileşenlerinin güncellenmesine ilişkin hükümler ile kapasite kullanım oranı her kaynak türü için ayrı ayrı olmak üzere Kurul kararı ile belirlenir.

(2) Sabit maliyet bileşeninin hesaplanmasında ilgili kaynak türüne ait kapasite kullanım oranı, ilk yatırım maliyeti, döviz kuru, faiz oranı, kaldıraç oranı, kapasiteye bağlı iletim bedelleri ve işletmeye ilişkin sabit giderler ve benzeri parametreler dikkate alınır. Bu parametreler her bir santral için münferiden değil, ilgili kaynak türünü temsil eden veriler kullanılarak belirlenir.

(3) Değişken maliyet bileşeni, ilgili kaynak türüne ait yakıt maliyetleri ve verimlilik oranı ile değişken nitelikteki iletim tarifeleri ve benzeri parametreler kullanılarak belirlenir.

(4) Sabit maliyet bileşeninin güncellenmesinde döviz kuru, enflasyon ve kapasiteye bağlı iletim bedelleri ve benzeri parametrelerdeki değişimler dikkate alınır. Değişken maliyet bileşeninin güncellenmesinde ise enflasyon ve üretim miktarına bağlı iletim bedelleri ile varsa yakıt maliyeti parametrelerindeki değişimler dikkate alınır. Güncelleme fatura dönemleri itibarıyla yapılır.

(1) Bu Yönetmelik hükümleri uyarınca Sistem İşletmecisine yapılan başvurularda başvuru sahibinin yanıltıcı bilgi ve/veya belge verdiğinin ve/veya düzenlediğinin tespiti halinde üretim lisansı sahibi tüzel kişi, bu Yönetmelik kapsamındaki haklardan yararlandırılmaz. Kapasite ödemesi yapıldığı halde sonradan kapasite ödemesi şartlarını taşımadığının tespit edilmesi halinde yapılan ödeme, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci maddesine göre belirlenen faiz oranı ile güncellenerek Sistem İşletmecisi tarafından ilgili tüzel kişiye fatura edilir. Söz konusu üretim lisansı sahibi tüzel kişi hakkında ayrıca Kanunun 16 ncı maddesi hükümleri çerçevesinde işlem tesis edilir.

(2) Birinci fıkra hükmü saklı kalmak kaydıyla, bu Yönetmelik kapsamında fazla ödeme yapıldığı tespit edilen tutarlar ile yargı kararına göre ödemesi yapılıp yine yargı kararı gereğince tahsili gereken tutarlara ilişkin olarak, ilgili tüzel kişiden tahsil edilecek tutar Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci maddesine göre belirlenen faiz oranı ile güncellenerek Sistem İşletmecisi tarafından fatura edilir.

(3) Bu Yönetmelik çerçevesinde, üretim lisansı sahibi ilgili tüzel kişilere yargı kararları gereğince veya herhangi bir nedenle eksik ödeme yapıldığının tespit edilmesi halinde Sistem İşletmecisi, Kuruma gerekçeleriyle birlikte başvurur. İlave kapasite ödemesi her durumda Kurul onayına tabidir.

(1) 20/1/2018 tarihli ve 30307 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.

(1) 2022 yılında kapasite mekanizmasından yararlanacak tesislere ilişkin başvurular, bu Yönetmeliğin yayımlandığı tarihten itibaren onbeş gün içerisinde Sistem İşletmecisine yapılır. Sistem İşletmecisi yapılan başvuruları değerlendirerek 2022 yılında kapasite mekanizmasından yararlanacak tesisleri en geç 15/1/2022 günü internet sitesinden duyurur ve Kuruma bildirir. Söz konusu tesisler 1/1/2022 tarihinden itibaren kapasite mekanizmasına dâhil edilir.

(Ek:RG-25/7/2024-32612)

(1) Kapasite mekanizması için 2024 yılı içerisinde ek bütçe tahsis edilmesi halinde, kalan aylarda eşit dağıtılmak suretiyle, tahsis edilen bütçenin tamamı, bu Yönetmeliğin 8 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında yer alan formüller uyarınca ilgili santrallere dağıtılır.

(2) Bu madde kapsamındaki ek bütçenin dağıtılmasında kaynak tiplerine göre;

a) Sabit maliyet bileşenleri doğal gaz santralleri için 300 TL/MWh, yerli kömür santralleri için 450 TL/MWh,

b) Kapasite kullanım oranları doğal gaz santralleri için %40, yerli kömür santralleri için %55,

olarak uygulanır.

(3) Bu madde kapsamındaki ek bütçenin dağıtılmasında bu Yönetmeliğin 8 inci maddesinin dördüncü, beşinci ve altıncı fıkraları uygulanmaz.

(4) 2024 yılı için 25/1/2024 tarihli ve 12375 sayılı Kurul Kararı ile belirlenen kapasite ödemelerine esas bütçenin dağıtılmasına bu Yönetmelik hükümlerince devam edilir.

(1) Bu Yönetmelik 1/1/2022 tarihinde yürürlüğe girer.

(1) Bu Yönetmelik hükümlerini Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanı yürütür.

_______

(1) Bu değişiklik 1/1/2024 tarihinde yürürlüğe girer.

(2) Bu değişiklik 1/1/2025 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.