Gezi Tekneleri ve Kişisel Deniz Taşıtları Yönetmeliği

(Değişik:RG-15/1/2019-30656 Mükerrer)

(1) Bu Yönetmelik, 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 482 nci maddesine, 29/6/2001 tarihli ve 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanuna ve 26/9/2011 tarihli ve 655 sayılı Ulaştırma ve Altyapı Alanına İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 28 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

(1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Akreditasyon: Bir ulusal akreditasyon kurumu tarafından bir uygunluk değerlendirme kuruluşunun belirli bir uygunluk değerlendirme faaliyetini yerine getirmek üzere ilgili ulusal veya uluslararası standartların belirlediği gerekleri ve uygulanabildiği yerlerde ilgili sektörel düzenlemelerde öngörülen ek gerekleri karşıladığının resmî kabulünü,

b) Bakanlık: (Değişik ibare:RG-15/1/2019-30656 Mükerrer) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığını,

c) Bileşen: Ek-2’de belirtilen ve ayrı olarak piyasaya arz edilen deniz taşıtı bileşenlerini,

ç) “CE” işareti: İmalatçısının ürünün “CE” işaretinin konulmasını öngören ilgili teknik mevzuatın uygulanabilir gerekliliklerine uygun olduğunu beyan ettiği işareti,

d) “CE” İşareti Yönetmeliği: 16/12/2011 tarihli ve 2011/2588 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan “CE” İşareti Yönetmeliği,

e) Dağıtıcı: Bir ürünü, tedarik zincirinde yer alarak piyasada bulunduran, imalatçı veya ithalatçı dışındaki gerçek veya tüzel kişiyi,

f) Deniz taşıtı: Gezi teknesi veya kişisel deniz taşıtını,

g) Geri çağırmak: Son kullanıcıya ulaşmış ürünün ilgili iktisadi işletmecisine geri dönüşüne yönelik herhangi bir önlemi,

ğ) Gezi teknesi: Sevk sistemine bakılmaksızın, spor ve gezi amaçlı, tekne boyu 2,5 metreden 24 metreye kadar olan, kişisel deniz taşıtı haricindeki herhangi bir deniz taşıtını,

h) Hizmete sunmak: Bu Yönetmeliğin kapsadığı ürünün, son kullanıcısı tarafından ilk kullanımını,

ı) İktisadi işletmeci: İmalatçı, yetkili temsilci, ithalatçı ve dağıtıcının herbirini,

i) İmalatçı: Bir ürünü üreten veya tasarımlanmış veya üretilmiş bir ürünü piyasaya arz etmek üzere elinde bulunduran ve kendi adına ya da ticari markası ile ürünü piyasaya arz eden gerçek veya tüzel kişiyi,

j) İthalatçı: Bir ürünü ithal ederek piyasaya arz eden gerçek veya tüzel kişiyi,

k) Kişisel deniz taşıtı: Birincil sevk sistemi olarak su jeti pompasına sahip içten bir sevk motorunun kullanıldığı oturan, ayakta duran veya diz çökmüş vaziyetteki bir kişi veya kişiler tarafından kumanda edilen, boyu 4 metreden küçük spor ve gezi amaçlı deniz taşıtını,

l) Kişisel İthalatçı: Ticari faaliyet amacı gütmeksizin, yurt dışından ithal ettiği bir ürünü, kendi kullanımı amacıyla hizmete sunan gerçek veya tüzel kişiyi,

m) Kişisel kullanım için imal edilmiş deniz taşıtı: Üretimi takiben kullanacak kişi tarafından kendi kullanımı için imal edilmiş deniz taşıtını,

n) Komisyon: Avrupa Komisyonunu,

o) Motor ailesi: Tasarımlarındaki özellikler sebebiyle, benzer egzoz ve gürültü emisyonu karakteristiklerine sahip motorların ithalatçıları tarafından yapılan gruplandırmayı,

ö) Motorda büyük tadilat: Sevk motorunda gerçekleştirilen ve motorun emisyon sınırlarının Ek-1 Kısım B’de belirtilen sınırları aşmasına sebep olabilecek veya sevk motorunun anma gücünü % 15’ten fazla artıran tadilatları,

p) Piyasaya arz: Bir ürünün piyasada ilk defa bulundurulmasını,

r) Piyasada bulundurma: Bir ürünün ticarî bir faaliyet yoluyla, bir ödeme karşılığında veya bedelsiz olarak dağıtım, tüketim veya kullanım için piyasaya arzını,

s) Piyasadan çekmek: Bir ürünün tedarik zinciri içerisinde piyasada bulundurulmasını önlenmesine yönelik herhangi bir önlemi,

ş) Piyasa gözetimi ve denetimi: Ürünlerin, sağlık, güvenlik veya diğer bir kamu yararının korunması bakımından tehlike oluşturmalarını önlemek ve varsa ilgili teknik düzenlemeye uygun olmalarını sağlamak amacıyla yetkili kuruluş tarafından yürütülen faaliyetleri ve alınan tedbirleri,

t) Sevk motoru: Doğrudan veya dolaylı olarak sevk maksadıyla kullanılan, buji veya sıkıştırma ile ateşlenen içten yanmalı herhangi bir motoru,

u) Sevk sistemi: Deniz taşıtının sevk edilme metodunu,

ü) Tekne boyu: Uyumlaştırılmış standarda göre ölçülen tekne boyunu,

v) Teknede büyük dönüşüm: Deniz taşıtının sevk sisteminin değişmesini, motorda büyük tadilat yapılmasını veya bu Yönetmelikte belirlenmiş temel güvenlik ve çevresel gereklilikleri karşılayamayacak şekilde deniz taşıtında yapılan değişiklikleri,

y) Teknik mevzuat: Ürünün pazarlama şartlarını belirleyen uyumlaştırılmış ulusal mevzuatı,

z) Ulusal akreditasyon kuruluşu: Türk Akreditasyon Kurumunu (TÜRKAK),

aa) Uygunluk değerlendirmesi: Bir ürüne, sürece, hizmete, sisteme, kişiye veya kuruluşa ilişkin belirli şartların yetirine getirilip getirilmediğini gösteren süreci,

bb) Uygunluk değerlendirme kuruluşu: Kalibrasyon, test, belgelendirme ve muayene dâhil olmak üzere uygunluk değerlendirme faaliyeti gerçekleştiren kuruluşu,

cc) Uyumlaştırılmış standart: Uyumlaştırılmış Avrupa Birliği mevzuatını uygulamak amacıyla Komisyonun talebine istinaden kabul edilen bir Avrupa standardını,

çç) Yetkili temsilci: İmalatçı adına belirli görevleri yerine getirmek üzere kendisinden yazılı vekâlet alan gerçek veya tüzel kişiyi,

ifade eder.

(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki ürünler, Ek-1’de belirtilen uygulanabilir temel gereklilikleri karşılamak koşuluyla, doğru bir şekilde bakımları yapıldığı ve amacına uygun olarak kullanıldığı takdirde; insan sağlığını ve güvenliğini, mal varlığını ve çevreyi tehlikeye atmamaları hâlinde hizmete sunulabilir.

(2) Bu Yönetmelik kapsamındaki ürünler, birinci fıkradaki gereklilikleri karşılamadığı sürece, piyasada bulundurulamaz ve kullanım için hizmete sunulamaz.

(1) Bu Yönetmeliğin hükümleri, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin ilgili kurumlarının; çevrenin korunması, suyollarının yapısının korunması ve suyollarının güvenliğinin sağlanması amacıyla, bazı suyollarında seyirle ilgili kurallar koymasını engellemez. Ancak bu kurallar gerekçeli ve uygun olmak ve bu Yönetmeliğe uygun deniz taşıtlarında değişiklik gerektirmemek zorundadır.

(1) 6 ncı maddede öngörülen kurallara aykırı olmamak kaydıyla bu Yönetmelik hükümlerini karşılayan deniz taşıtlarının piyasaya arzı veya hizmete sunulması engellenemez.

(2) İmalatçı veya ithalatçı tarafından, kısmen tamamlanmış deniz taşıtlarının Ek-3’te yer alan hükümlere göre başkaları tarafından tamamlanacağını beyan etmesi hâlinde piyasada bulundurması engellenemez.

(3) Bu Yönetmeliğin hükümlerine uygunluğunu gösteren ve 16 ncı maddede belirtildiği gibi imalatçı veya ithalatçının düzenleyeceği beyanına uygun olarak, deniz taşıtlarının içine dâhil edilmesi amaçlanan bileşenlerin piyasaya arzı veya hizmete sunulması engellenemez.

(4) Aşağıda yer alan sevk motorlarının piyasaya arzı veya hizmete sunulması engellenemez:

a) Bu Yönetmeliğin hükümlerine uygunluk gösteren, deniz taşıtı içerisine yerleştirilmiş veya yerleştirilmemiş motorlara,

b) Deniz taşıtlarına yerleştirilmiş, 20/6/2007 tarihli ve 26558 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolu Dışında Kullanılan Hareketli Makinalara Takılan İçten Yanmalı Motorlardan Çıkan Gaz ve Parçacık Halindeki Kirletici Emisyonlara Karşı Alınacak Tedbirlerle İlgili Tip Onayı Yönetmeliği (97/68/AT) ile uyumlu olacak şekilde tip onaylı, yine aynı Yönetmeliğin Ek-1 4.1.2 nci maddesinde açıklandığı üzere, iç suyolu teknelerinin, lokomotiflerin ve vagonların sevkinden başka uygulamalarda kullanılan CI (sıkıştırma ateşlemeli motor) motorlar için aşama III A, aşama III B veya aşama IV emisyon sınırları ile uyumlu, Ek-1-B başlığı altında verilen egzoz emisyonu gereklilikleri hariç tutularak bu Yönetmelik ile uyumlu motorlara,

c) Deniz taşıtlarına yerleştirilmiş, 3/8/2011 tarihli ve 28014 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ağır Hizmet Araçlarından Çıkan Emisyonlar (Euro 6) Bakımından ve Araç Tamir ve Bakım Bilgilerine Erişim Konusunda Motorlu Araçların Tip Onayına İlişkin Yönetmelik ((AT) 595/2009) ile uyumlu olacak şekilde tip onaylı, Ek-1-B başlığı altında verilen egzoz emisyonu gereklilikleri hariç tutularak bu Yönetmelik ile uyumlu motorlara.

(5) Bir deniz taşıtının içerisine yerleştirilmek üzere uyumlu hale getirilen bir motor söz konusu olduğunda (b) veya (c) bentleri uygulanır. Söz konusu motoru uyumlu hale getirmeyi üstlenen kişi, motor imalatçısından kullanılabilir veri ve diğer bilgilerin tamamının alınmasını sağlar. Motor, uyumlu hale getiren kişi tarafından kurulum talimatlarına uygun olarak yerleştirildiğinde, motor imalatçısı tarafından beyan edilen Karayolu Dışında Kullanılan Hareketli Makinalara Takılan İçten Yanmalı Motorlardan Çıkan Gaz ve Parçacık Halindeki Kirletici Emisyonlara Karşı Alınacak Tedbirlerle İlgili Tip Onayı Yönetmeliği (97/68/AT) veya Ağır Hizmet Araçlarından Çıkan Emisyonlar (Euro 6) Bakımından ve Araç Tamir ve Bakım İlgilerine Erişim Konusunda Motorlu Araçların Tip Onayına İlişkin Yönetmelik ((AT) 595/2009)’teki egzoz emisyon gereksinimlerini karşılamaya devam eder. Motoru uyumlu hale getiren kişi, 16 ncı maddede belirtildiği üzere, kurulumu talimatlara uygun olarak gerçekleştirdiğinde, motor imalatçısı tarafından beyan edilen Karayolu Dışında Kullanılan Hareketli Makinalara Takılan İçten Yanmalı Motorlardan Çıkan Gaz ve Parçacık Halindeki Kirletici Emisyonlara Karşı Alınacak Tedbirlerle İlgili Tip Onayı Yönetmeliği (97/68/AT) veya Ağır Hizmet Araçlarından Çıkan Emisyonlar (Euro 6) Bakımından ve Araç Tamir ve Bakım İlgilerine Erişim Konusunda Motorlu Araçların Tip Onayına İlişkin Yönetmeliğin ((AT) 595/2009) egzoz emisyon gereksinimlerini karşılamaya devam edeceğini beyan eder.

(6) 2 nci maddenin birinci fıkrasında belirtilen ürünlerden bu Yönetmelik gereklerine uymayanların, bu Yönetmelik hükümlerine uyum sağlanmadan piyasaya arzı veya hizmete sunulmayacağını açıkça belirten bir işaretin görülebilir bir şekilde konması şartıyla; ticarî fuar, sergi, gösteri ve diğer benzeri etkinliklerde sergilenmesi engellenemez.

(1) İmalatçı, ürünlerini piyasaya arz ettikleri zaman, ürünleri 5 inci maddenin birinci fıkrası ve Ek-1’de düzenlenmiş gerekliliklere uygun olarak tasarlanmasını ve imal edilmesini sağlar.

(2) İmalatçı, 26 ncı maddeye göre teknik dosya hazırlamak ve 20 nci ve 23 üncü maddeler ile 25 inci madde gereğince uygulanabilir uygunluk değerlendirme prosedürüne sahip olmak zorundadır. Bu prosedür sonucunda ürünün ilgili gereksinimlere uygun olması halinde imalatçı, 16 ncı maddede belirtilen AB uygunluk beyanını hazırlar ve 18 inci ve 19 uncu maddelerde düzenlenen CE işaretini iliştirir.

(3) İmalatçı, 16 ncı maddede belirtilen AB uygunluk beyanının bir kopyasını ve teknik dosyayı ürün piyasaya arz edildiği tarihten itibaren 10 yıl boyunca muhafaza eder.

(4) İmalatçı, ürünün bu Yönetmeliğe uygunluğunun seri üretim boyunca da sürdürülmesini sağlar. Ürünün karakteristik özelliklerindeki veya tasarımındaki değişiklikler ve ürünün beyan edilen uygunluğuna ilişkin uyumlaştırma standartlarındaki değişiklikler dikkate alınır. İmalatçı, bir ürün ile ilgili riskleri göz önünde bulundurarak gerekli gördüğü hallerde, tüketicilerin sağlığını ve güvenliğini korumak için piyasada bulundurulan ürünlerden test numunesi alır, araştırır ve gerekirse şikâyetlerin, uygun olmayan ürünlerin ve ürün geri çağırmaların kaydını tutar ve bu tür herhangi bir izlemeden dağıtıcıları haberdar eder.

(5) İmalatçı, ürünlerinin üzerinde tipinin, parti veya seri numarasının veya ürünlerin tanıtılmasına izin veren diğer unsurların bulunmasını sağlar ya da bileşenlerin boyutu veya doğası gereği bunun mümkün olmadığı durumlarda, gerekli olan bilgilerin ambalaj üzerinde veya ürünle birlikte bir belgede yer almasını temin eder.

(6) İmalatçı, ürün üzerinde ismini, tescilli ticaret ünvanını, kendisi ile iletişim kurulabilecek elektronik posta adresi ve posta adresini, ürünün buna müsait olmaması durumunda ise ambalajın üzerinde veya ürün beraberindeki bir belge ile bunu temin etmek zorundadır. Adres, imalatçı ile bağlantı kurulabilecek tek bir noktayı belirtmelidir. İletişim bilgileri, Türkçe veya nihai kullanıcıların kolayca anlayabileceği ve Bakanlığın kabul edeceği bir dilde olmak zorundadır.

(7) İmalatçı, piyasaya arz etmiş olduğu ürünlere ait talimatların ve emniyet bilgilerinin Türkçe olarak kullanıcı kılavuzu içerisinde ürünle birlikte sunulmasını sağlamak zorundadır. Bu talimatlar, emniyet bilgileri ve etiketleme açık, anlaşılır ve okunaklı olmak zorundadır.

(8) İmalatçının piyasaya arz etmiş olduğu herhangi bir ürünün bu Yönetmelikle uyumlu olmadığını düşünmesi veya böyle düşünmesini gerektirecek sebepler tespit etmesi halinde, imalatçının ilgili ürünün uyumunu sağlamak için derhal gerekli düzeltici önlemleri alması, gerekirse ürünü piyasadan çekmesi ya da geri çağırması gerekmektedir. Ayrıca, ürünün tehlike arz ettiği durumlarda, imalatçı, Bakanlığa derhal bu yönde bilgi vermek zorundadır. Bu bilgilerin arasında özellikle uyumsuzluğun sebebi ve alınan düzeltici önlemler belirtilir.

(9) İmalatçı, Bakanlıktan gelen gerekçeli taleplere cevap verir ve ilgili ürünün bu Yönetmeliğe uygunluğunun gösterilmesi için gerekli tüm bilgi ve belgeleri, kâğıt üzerinde ve/veya elektronik ortamda Türkçe sunmak zorundadır. Piyasaya sürdüğü ürünlerin arz ettiği riskleri bertaraf etmek için gerçekleştirilecek tüm faaliyetlerde, istenmesi halinde Bakanlıkla işbirliği yapmak zorundadır.

(1) İmalatçı, yazılı bir yetki belgesi ile yetkili bir temsilci tayin edebilir.

(2) 8 inci maddenin birinci fıkrasında yer alan yükümlülüklerin yerine getirilmesi ve teknik dosya hazırlama yükümlülüğü, yetkili temsilcinin görevleri arasında yer almaz.

(3) Yetkili temsilci, imalatçıdan aldığı yetki belgesinde belirtilen görevleri yerine getirmek zorundadır. Yetkili temsilci, bahse konu belge ile asgari aşağıdaki işlemleri yapmak için yetkilendirilir;

a) 16 ncı maddede atıfta bulunulan AB uygunluk beyanının bir kopyasını ve teknik dosyayı ürün piyasaya arz edildikten sonra 10 yıl boyunca muhafaza etmek ve Bakanlığın talebi halinde hazır bulundurmak,

b) Bakanlıktan bir talep olması durumunda, ürünün uygunluğunu ispatlamak için tüm gerekli bilgi ve belgeleri sağlamak,

c) Bakanlığın talebi halinde, Bakanlık ile temsilcisi oldukları üründen kaynaklanan riskleri ortadan kaldırmak için alınacak önlemler ve yapılacak her türlü eylemde işbirliği yapmak.

(1) İthalatçı, sadece bu Yönetmelik hükümlerine uygun ürünleri piyasaya arz etmek zorundadır.

(2) İthalatçı, ürünü piyasaya arz etmeden önce gerekli uygunluk değerlendirme prosedürünün imalatçı tarafından yerine getirildiğinden emin olur. İthalatçı, imalatçının teknik dosyayı hazırladığını, ürünün 18 inci madde gereği CE işareti taşıdığını, 16 ncı madde ve Ek-1- A-2.5, Ek-1-B-4 ve Ek-1-C-2 gereğince gerekli dokümanlarının ürün ile birlikte olduğunu ve imalatçının 8 inci maddenin beşinci ve altıncı fıkralarında belirtilen gereksinimlere uygun davrandığını garanti etmek zorundadır. Herhangi bir ürünün 5 inci maddenin birinci fıkrası ve Ek-1’de belirtilen temel güvenlik gerekleriyle uyumlu olmadığını düşündürecek bir sebebi olan veya bundan şüphe duyan ithalatçı, söz konusu ürün uyumlu hale getirilene kadar ürünü piyasaya arz etmemek, ayrıca ürünün tehlike arz ettiği durumlarda imalatçıyı ve Bakanlığı bu yönde bilgilendirmek zorundadır.

(3) İthalatçı, ürünün üzerine adlarını, kayıtlı ticari adlarını veya tescilli ticari markalarını, kendileriyle iletişim kurulabilecek posta adresini yazmak veya bunun mümkün olmadığı hallerde, ürünün ambalajında veya ürünle birlikte gelen bir belgede bulundurmak zorundadır.

(4) İthalatçı, Türkçe hazırlanmış; talimatları ve güvenlik bilgilerini içeren bir kullanıcı el kitabının ürün ile birlikte bulundurulmasını sağlamak zorundadır.

(5) İthalatçı, sorumluluğu altında bulunan herhangi bir ürünün muhafaza ya da nakliye koşullarının, 5 inci maddenin birinci fıkrası ve Ek-1’de belirtilen temel güvenlik gerekleri ile uyumlu olmasını sağlamak zorundadır.

(6) İthalatçı, herhangi bir ürün vasıtasıyla oluşan riskler konusunda gerek gördüğü hallerde, tüketicilerin sağlığını ve güvenliğini korumak için piyasada bulundurulan ürünlerden test numunesi alma, araştırma ve gerekirse şikâyetlerin, uygun olmayan ürünlerin ve ürün geri çağırmaların kaydını tutma ve bu tür herhangi bir izlemeden dağıtıcıları haberdar etmekle yükümlüdür.

(7) Piyasaya arz edilmiş olan herhangi bir ürünün bu Yönetmeliğe uygun olmadığını düşündürecek bir sebebi olması veya bundan şüphe duyması halinde ithalatçı, ilgili ürünün uyumunu sağlamak için derhal gerekli düzeltici önlemleri almak, gerekirse ürünü piyasadan çekmek ya da geri çağırmak zorundadır. Ayrıca, ürünün tehlike arz ettiği durumlarda, ithalatçı, Bakanlığa derhal bu yönde bilgi vermek zorundadır. Bu bilgilerin arasında özellikle uygunsuzluğun ne olduğu ve alınan düzeltici önlemler de belirtilir.

(8) İthalatçı, 16 ncı maddede atıfta bulunulan AB uygunluk beyanının bir kopyasını ürünün piyasaya arz edildiği tarihten itibaren 10 yıl süreyle muhafaza etmek ve teknik dosya ile birlikte, Bakanlığın talebi halinde hazır bulundurmak zorundadır.

(9) İthalatçı, Bakanlıktan gelen gerekçeli taleplere cevap vermek ve ilgili ürünün bu Yönetmeliğe uygunluğunun gösterilmesi için gerekli tüm bilgi ve belgeleri, kağıt üzerinde veya elektronik formatta sunmak zorundadır. İthalatçılar, piyasaya arz ettikleri ürün kaynaklı riskleri ortadan kaldırmak için gerçekleştirilecek tüm faaliyetlerde istenmesi halinde Bakanlıkla işbirliği yapmak zorundadır.

(1) Dağıtıcı, herhangi bir ürünü piyasada bulundurduğunda, bu Yönetmelik gereksinimlerini yerine getirmek zorundadır.

(2) Dağıtıcı, piyasada herhangi bir ürünü bulundurmadan önce, ürünün 18 inci madde gereği CE işareti taşıdığını, 8 inci maddenin yedinci fıkrası, 16 ncı madde ve Ek-1- A-2,5, Ek-1-B-4 ve Ek-1-C-2’de belirtilen gerekli evraklarla beraber Türkçe kullanım ve güvenlik bilgilerinin ve gerekli diğer bilgilerin ürünle birlikte sunulduğunu, imalatçının ve ithalatçının 8 inci maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları ve 10 uncu maddenin üçüncü fıkrasında düzenlenen gereklilikleri karşıladıklarını doğrulamak zorundadır. Herhangi bir ürünün 5 inci maddede ve Ek-1’de belirtilen temel güvenlik gereksinimleriyle uyumlu olmadığını düşünen veya bundan şüphe duyan dağıtıcı, söz konusu ürün uyumlu hale getirilene kadar ürünü piyasada bulunduramaz. Ayrıca, piyasada bulundurduğu ürünün risk oluşturduğu durumlarda dağıtıcı, imalatçıyı veya ithalatçıyı ve Bakanlığı bu yönde bilgilendirmek zorundadır.

(3) Dağıtıcı, sorumluluğunda bulunan herhangi bir ürünün muhafaza ya da nakliye koşullarının, 5 inci maddenin birinci fıkrası ve Ek-1’de belirtilen temel güvenlik gerekleri ile uyumlu olmasını sağlamak zorundadır.

(4) Dağıtıcılar, ürün kendi sorumlulukları altındayken depolanma veya taşınma şartlarının ürünün, 5 inci maddenin birinci fıkrası ve Ek-1’de belirtilen temel sağlık ve güvenlik gereklerine uygunluğunu tehlikeye düşürmemesini sağlar.

(5) Piyasada bulundurdukları herhangi bir ürünün bu Yönetmeliğe uygun olmadığını düşündürecek bir sebebi olan ya da bundan şüphe duyan dağıtıcının, ilgili ürünün uygunluğunu sağlamak için derhal gerekli düzeltici önlemleri alması, gerekirse ürünü piyasadan çekmesi veya geri çağırması gerekmektedir. Ayrıca, ürünün tehlike arz ettiği durumlarda dağıtıcı, Bakanlığa derhal bu yönde bilgi vermek zorundadır. Bu bilgilerin arasında özellikle uygunsuzluğun ne olduğu ve alınan düzeltici önlemleri de belirtmek zorundadır.

(6) Dağıtıcı, Bakanlıktan gelen gerekçeli taleplere cevap vermek, ilgili ürünün bu Yönetmelikle uyumunun gösterilmesi için gerekli tüm bilgi ve belgeleri, kâğıt üzerinde veya elektronik formatta Bakanlığa sunmak zorundadır. Dağıtıcılar, piyasaya arz ettikleri ürün kaynaklı riskleri ortadan kaldırmak için gerçekleştirilecek tüm faaliyetlerde istenmesi halinde Bakanlıkla işbirliği yapmak zorundadır.

(1) İthalatçı veya dağıtıcı, kendi adı ya da ticari markası altında piyasaya bir ürün arz ettiğinde veya hali hazırda piyasada olan bir ürünü, bu Yönetmeliğin gerekliliklerine uygunluğunu etkileyecek şekilde değiştirdiğinde, bu Yönetmeliğe istinaden imalatçı olarak değerlendirilir ve 8 inci maddede düzenlenen imalatçının yükümlülüklerine tabi olur.

(1) Eğer imalatçı, ürünün bu Yönetmeliğe uygunluğuna dair sorumluluklarını yerine getirmiyorsa, kişisel ithalatçı, ürünü hizmete sunmadan önce, ürünün 5 inci maddenin birinci fıkrası ve Ek-1’de belirtilen gerekliliklere uygun olarak tasarlandığını ve üretildiğini ve 8 inci maddenin ikinci, üçüncü, yedinci ve dokuzuncu fıkralarında düzenlenen imalatçının yükümlülüklerini yerine getirmeyi veya yerine getirileceğini sağlar.

(2) Eğer gerekli teknik dosya imalatçıdan sağlanamıyorsa, kişisel ithalatçı, uygun uzmanlıkları kullanarak, teknik dosyayı hazırlatır.

(3) Kişisel ithalatçı, ürünün uygunluk değerlendirmesini yapan onaylanmış kuruluşun isim ve adresinin ürünün üstüne işaretlenmesini sağlar.

(1) İktisadi işletmeciler, talep üzerine, Bakanlığa aşağıda belirtilen bilgileri sunar:

a) Kendilerine ürün temin eden iktisadi işletmecilerin bilgilerini,

b) Kendilerinin ürün temin ettiği iktisadi işletmecilerin bilgilerini.

(2) İktisadi işletmeciler, birinci fıkrada belirtilen bilgileri, kendilerine ürün temin ettikten sonraki 10 yıllık periyotta ve kendilerinden ürün temin edildikten sonraki 10 yıllık periyotta sunabilecek durumda olmak zorundadır.

(3) Bakanlığın talebi üzerine, kişisel ithalatçılar kendilerine ürün sağlayan iktisadi işletmecisini tanımlar. Kişisel ithalatçılar, birinci fıkrada belirtilen bilgileri, kendilerine ürün temin ettikten sonraki 10 yıllık periyotta sunabilecek durumda olmak zorundadır.

(1) Uyumlaştırılmış standartlar ve/veya uyumlaştırılmış standarda karşılık gelen uyumlaştırılmış ulusal standartlar veya bunların bir kısmı ile uyumlu olan ürünlerin, 5 inci madde ve Ek-1’de belirtilen güvenlik gerekliliklerine uygun olduğu kabul edilir.

(2) Uyumlaştırılmış standartlar ve/veya uyumlaştırılmış standarda karşılık gelen uyumlaştırılmış ulusal standartların yer aldığı liste tebliğ ile Bakanlık tarafından Resmî Gazete’de yayımlanır.

(1) AB uygunluk beyanı, 5 inci maddenin birinci fıkrası ve Ek-1 veya 7 nci maddenin dördüncü fıkrasının (b) veya (c) bentlerinde belirlenen gereklilikleri karşılamak zorundadır.

(2) AB uygunluk beyanı, Ek-4’de belirtilen model yapısına sahip olmak zorundadır. AB uygunluk beyanı “CE” İşareti Yönetmeliğinin Ek-2’si ve bu Yönetmeliğin Ek-5’inde yer alan ilgili modüllerde belirtilen unsurları içerir ve sürekli güncellenir. Başka dillerde düzenlendiği durumlarda, beyana Türkçe tercümesi de eklenir.

(3) AB uygunluk beyanının düzenlenmesi ile imalatçı, kişisel ithalatçı veya 7 nci maddenin dördüncü fıkrasının (b) ve (c) bentlerinde belirtildiği şekilde motoru uyumlaştıran kişi ürünün uygunluğunun sorumluluğunu üstlenir.

(4) Üçüncü fıkrada atıfta bulunulan AB uygunluk beyanı, piyasada bulundurulan veya hizmete sunulan aşağıdaki ürünlerle birlikte verilir:

a) Deniz taşıtı,

b) Piyasaya ayrıca arz edilen bileşenler,

c) Sevk motorları.

(5) Ek-3’te düzenlenen, kısmen tamamlanmış su araçları için imalatçı ve ithalatçının beyanı, Ek-3’te belirtilen unsurları içerir ve kısmen tamamlanmış deniz taşıtı ile birlikte verilir. Başka dillerde düzenlendiği durumlarda, beyana Türkçe tercümesi de eklenir.

(1) CE işareti, “CE” İşareti Yönetmeliği hükümlerine tabidir.

(1) Aşağıdaki ürünler, piyasaya arz edildiklerinde veya hizmete sunulduklarında CE işaretine tabidir:

a) Deniz taşıtları,

b) Bileşenler,

c) Sevk motorları.

(2) Bakanlık, birinci fıkrada belirtilen CE işareti taşıyan ürünlerin bu Yönetmeliğin gereklerini karşıladığını kabul eder.

(1) CE işareti, 18 inci maddenin birinci fıkrasında atıfta bulunulan ürünlere, görünür bir yerde, okunaklı olarak ve silinmeyecek şekilde konulur. Bileşenlerin boyutu veya doğası gereği mümkün olmayan durumlarda, gerekli olan bilgiler ambalaj üzerinde veya ürünle birlikte bir belgede verilir. Deniz taşıtlarına iliştirilmesi durumunda, CE işareti deniz taşıtı tanıtım numarasından ayrı olarak, deniz taşıtı imalatçı plakasına konulur. Sevk motoru olması durumunda ise CE işareti motora konulur.

(2) CE işareti, ürün piyasaya arz edilmeden veya hizmete sunulmadan önce konulur. CE işaretini ve üçüncü fıkrada atıfta bulunulan deniz taşıtı tanıtım numarasını takiben, özel bir risk veya kullanımı gösteren bir şekil ya da herhangi bir işaret konulabilir.

(3) CE işaretini takiben, üretim kontrol safhasında veya üretim sonrası değerlendirmesinde bulunmuş onaylanmış kuruluşun kimlik kayıt numarası konulur. Onaylanmış kuruluşun kimlik kayıt numarası, kuruluşun kendisi tarafından veya kuruluşun talimatları doğrultusunda, imalatçı veya yetkili temsilci tarafından ya da 20 nci maddenin ikinci, üçüncü veya dördüncü fıkralarında atıfta bulunulan kişi tarafından konulur.

(1) İmalatçılar, 2 nci maddenin birinci fıkrasında belirtilen ürünleri, piyasaya arz etmeden önce, 21 inci, 22 nci ve 23 üncü maddelerde belirtilen modüllerde düzenlenmiş prosedürleri uygular.

(2) Kişisel ithalatçılar, 2 nci maddenin birinci fıkrasında belirtilen ürünleri, hizmete sunmadan önce, eğer imalatçı ilgili ürünün uygunluk değerlendirmesini gerçekleştirmemişse, 24 üncü maddede atıfta bulunulan prosedürü uygular.

(3) Motorda büyük tadilat veya teknede büyük dönüşüm sonrasında sevk motoru veya deniz taşıtını, piyasaya arz eden veya hizmete sunan ya da bu Yönetmelik kapsamında olmayan bir deniz taşıtını, bu Yönetmelik kapsamına girecek şekilde kullanım amacını değiştiren bir kişi, ürünü piyasaya arz etmeden veya hizmete sunmadan önce, 24 üncü maddede belirtilen prosedürü uygular.

(4) 2 nci maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinin (7) numaralı alt bendinde atıfta bulunulan, kişisel kullanım için imal edilen deniz taşıtını 5 yıllık süre sona ermeden piyasaya arz eden bir kişi, ürünü piyasaya arz etmeden önce 24 üncü maddede belirtilen prosedürü uygular.

(1) Gezi teknelerinin tasarım ve üretimi ile ilgili, CE İşareti Yönetmeliğinin Ek-3 'ünde düzenlenen aşağıdaki prosedürler uygulanır:

a) Ek-1-A-1 maddede atıfta bulunulan tasarım sınıfları A ve B için:

1) Tekne boyu 2,5 m ve üzeri olup 12 m'den az olan gezi tekneleri için Modül A1 (İç üretim kontrolü + denetimli ürün testi), Modül B (AB tip incelemesi) ile birlikte Modül C, D, E veya F, Modül G (Birim doğrulamasına dayalı uygunluk), Modül H (Tam kalite güvencesine dayalı uygunluk) lerden herhangi biri,

2) Tekne boyu 12 m ve üzeri olup 24 m’ye kadar olan gezi tekneleri için Modül B (AB tip incelemesi) ve birlikte Modül C, D, E veya F, Modül G (Birim doğrulamasına dayalı uygunluk), Modül H (Tam kalite güvencesine dayalı uygunluk) lerden herhangi biri,

b) Ek-1-A-1 maddede atıfta bulunulan tasarım sınıfı C için:

1) Tekne boyu 2,5 m ve üzeri olup 12 m'den az olan gezi tekneleri için Ek-1-A’da yer alan temel gerekliliklerin 3.2. ve 3.3. maddeleriyle ilgili uyumlaştırılmış standartlar ve/veya uyumlaştırılmış standarda karşılık gelen uyumlaştırılmış ulusal standartların gerekliliklerini karşılaması durumunda; Modül A (İç üretim kontrolü), Modül A1 (İç üretim kontrolü + denetimli ürün testi), Modül B (AB tip incelemesi) ile birlikte Modül C, D, E, F veya Modül G (Birim doğrulamasına dayalı uygunluk) veya Modül H (Tam kalite güvencesine dayalı uygunluk), Ek-1-A’da yer alan temel gerekliliklerin 3.2. ve 3.3. maddeleriyle ilgili uyumlaştırılmış standartlar ve/veya uyumlaştırılmış standarda karşılık gelen uyumlaştırılmış ulusal standartların gerekliliklerini karşılamaması durumunda; Modül A1 (İç üretim kontrolü + denetimli ürün testleri), Modül B (AB tip incelemesi) ile birlikte Modül C, D, E, F, Modül G (Birim doğrulamasına dayalı uygunluk) veya Modül H (Tam kalite güvencesine dayalı uygunluk) lerden herhangi biri,

2) Tekne boyu 12 m ve üzeri olup 24 m’ye kadar olan gezi tekneleri için; Modül B (AB tip incelemesi) ile birlikte Modül C, D, E veya F, Modül G (Birim doğrulamasına dayalı uygunluk), Modül H (Tam kalite güvencesine dayalı uygunluk) lerden herhangi biri,

c) Bu Yönetmeliğin Ek-1-A-1 maddesinde atıfta bulunulan tasarım sınıfı D için:

1) Tekne boyu 2,5 m’den 24 m’ye kadar olan gezi tekneleri için; Modül A (İç üretim kontrolü), Modül A1 ( İç üretim kontrolü + denetimli ürün testi), Modül B (AT tip incelemesi) ile birlikte Modül C, D, E veya F, Modül G (Birim doğrulamasına dayalı uygunluk), Modül H (Tam kalite güvencesine dayalı uygunluk) lerden herhangi biri.

(2) Kişisel deniz taşıtlarının tasarım ve üretimi ile ilgili, CE İşareti Yönetmeliğinin Ek-3’ünde düzenlenen aşağıdaki prosedürler uygulanır:

a) Modül A (İç üretim kontrolü),

b) Modül A1 (İç üretim kontrolü + denetimli ürün testleri),

c) Modül B (AB tip incelemesi) ile birlikte Modül C, D, E veya F,

ç) Modül G (Birim doğrulamasına dayalı uygunluk),

d) Modül H (Tam kalite güvencesine dayalı uygunluk).

(3) Bileşenlerin tasarım ve üretimi ile ilgili, CE İşareti Yönetmeliğinin Ek-3'ünde düzenlenen aşağıdaki prosedürler uygulanır:

a) Modül B (AT tip incelemesi) ile birlikte Modül C, D, E veya F,

b) Modül G (Birim doğrulamasına dayalı uygunluk),

c) Modül H (Tam kalite güvencesine dayalı uygunluk).

(1) Egzoz emisyonlarıyla ilgili olarak; 2 nci maddenin birinci fıkrasının (ç) ve (d) bentlerinde belirtilen ürünler için; motor imalatçısı “CE” İşareti Yönetmeliğinin Ek-2’sinde düzenlenen aşağıdaki prosedürleri uygular:

a) Uyumlaştırılmış standartlar ve/veya uyumlaştırılmış standarda karşılık gelen uyumlaştırılmış ulusal standartlar kullanılarak yapılan testlerde, aşağıdaki modüllerden herhangi biri:

1) Modül B (AB tip incelemesi) ile birlikte Modül C, D, E veya F,

2) Modül G (Birim doğrulamasına dayalı uygunluk),

3) Modül H (Tam kalite güvencesine dayalı uygunluk).

b)Uyumlaştırılmış standartlar ve/veya uyumlaştırılmış standarda karşılık gelen uyumlaştırılmış ulusal standartlar kullanılmadan yapılan testlerde, aşağıdaki modüllerden herhangi biri:

1) Modül B (AB tip incelemesi) ile Modül C1,

2) Modül G (Birim doğrulamaya dayalı uygunluk).

(1) Entegre egzoz sistemine sahip olmayan kıçtan tahrikli veya tekne içine yerleştirilmiş motoru bulunan gezi teknelerinin ve entegre egzoz sistemi olmayan kıçtan tahrikli motoru veya tekne içine yerleştirilmiş motoru bulunan, teknede büyük dönüşüm yapılmış ve dönüştürmeyi izleyen beş yıl içerisinde piyasaya arz edilmiş gezi teknelerinin, gürültü emisyonlarıyla ilgili olarak, imalatçı “CE” İşareti Yönetmeliğinin Ek-3’ünde düzenlenen aşağıdaki prosedürleri uygular:

a) Uyumlaştırılmış standartlar ve/veya uyumlaştırılmış standarda karşılık gelen uyumlaştırılmış ulusal standartlar kullanılarak yapılan gürültü ölçümlerinde, aşağıdaki modüllerden herhangi biri:

1) Modül A1 (İç üretim kontrolü + denetimli ürün testleri),

2) Modül G (Birim doğrulamasına dayalı uygunluk),

3) Modül H (Tam kalite güvencesine dayalı uygunluk).

b) Uyumlaştırılmış standartlar ve/veya uyumlaştırılmış standarda karşılık gelen uyumlaştırılmış ulusal standartlar kullanılmadan yapılan gürültü ölçümlerinde, Modül G (Birim doğrulamasına dayalı uygunluk).

c) Froude sayısı ve Güç Deplasman oranı metodu uygulanmış ise, aşağıdaki modüller:

1) Modül A (İç üretim kontrolü),

2) Modül G (Birim doğrulamasına dayalı uygunluk),

3) Modül H (Tam kalite güvencesine dayalı uygunluk).

(2) Kişisel deniz taşıtlarının ve dıştan takma motorların ve gezi teknesine yerleştirilecek entegre egzoz sistemi olan kıçtan tahrikli motorların, gürültü emisyonlarıyla ilgili olarak, kişisel deniz taşıtı veya motor imalatçısı, “CE” İşareti Yönetmeliğinin Ek-3'ünde düzenlenen aşağıdaki prosedürleri uygular:

a) Uyumlaştırılmış standartlar ve/veya uyumlaştırılmış standarda karşılık gelen uyumlaştırılmış ulusal standartlar kullanılarak yapılan gürültü ölçümlerinde, aşağıdaki modüllerden herhangi biri:

1) Modül A1 (İç üretim kontrolü + denetimli ürün testleri),

2) Modül G (Birim doğrulamasına dayalı uygunluk),

3) Modül H (Tam kalite güvencesine dayalı uygunluk).

b) Uyumlaştırılmış standartlar ve/veya uyumlaştırılmış standarda karşılık gelen uyumlaştırılmış ulusal standartlar kullanılmadan yapılan gürültü ölçümlerinde, Modül G (Birim doğrulamasına dayalı uygunluk).

(1) 20 nci maddenin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarında atıfta bulunulan üretim sonrası değerlendirmesi, Ek-5’te belirtildiği gibi yerine getirilir.

(1) “CE” İşareti Yönetmeliğinin Ek-3-4 maddesinde açıklanan Modül B’nin kullanıldığı hallerde, AB Tip incelemesi, aynı maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinde belirtildiği şekilde yapılacaktır. Modül B’de anılan “Ürün Tipi” aşağıdakileri kapsamak şartıyla ürünün birkaç versiyonunu içerebilir:

a) Ürünün çeşitli versiyonları arasındaki farklılıklar, ürünün güvenlik seviyesini ve ürün performansına yönelik diğer gereklilikleri etkilememek zorundadır.

b) Gerektiğinde sertifikanın aslında yapılacak düzeltmeler vasıtasıyla, karşılık gelen AB Tip İnceleme Sertifikasında ürünün çeşitli versiyonlarına atıfta bulunulur.

(2) “CE” İşareti Yönetmeliğinin Ek-3-2 maddesinde açıklanan Modül A-1’in kullanıldığı hallerde, ürün testleri, imalatçının üretimini yansıtan bir veya bir kaç deniz taşıtında gerçekleştirilir ve Ek-6’da belirtilen ilave istekler uygulanır.

(3) Uygunluk değerlendirmesi, “CE” İşareti Yönetmeliğinin Ek-3-2 maddesinde (Modül A1) ve Ek-3-6 maddesinde (Modül C1) atıfta bulunulan işletme içi akredite bir birim tarafından yapılması mümkün değildir.

(4) Bu Yönetmeliğin egzoz emisyonu gerekliliklerine yönelik uygunluk değerlendirmesi için, “CE” İşareti Yönetmeliğinin Ek-3-12 maddesinde açıklanan Modül F’nin kullanıldığı hallerde, bu Yönetmeliğin Ek-7’sinde açıklanan prosedür uygulanır.

(5) Bu Yönetmeliğin egzoz emisyonu gerekliliklerine yönelik uygunluk değerlendirmesi için, “CE” İşareti Yönetmeliğinin Ek-3-5 maddesinde açıklanan Modül C’nin kullanıldığı hallerde ve imalatçı, “CE” İşareti Yönetmeliğinin Ek-3-15 maddesinde açıklanan Modül H’ ye uygun bir kalite sistemi altında çalışmıyor ise; imalatçının kalite sisteminin, işletme içi ürün kontrollerini kapsadığını doğrulamak amacıyla, ürün testleri kontrolleri imalatçının belirleyeceği bir onaylanmış kuruluş tarafından yapılır veya onaylanmış kuruluş tarafından belirlenecek rastgele aralıklarla seçilen ürünlerde bu kontroller yapılır. Kalite sisteminin yetersiz görüldüğü veya imalatçı tarafından sunulan bilgilerin geçerliliğinin doğrulanmasının gerekli görüldüğü hallerde, Ek-8’de belirtilen prosedür uygulanır.

(1) 8 inci maddenin ikinci fıkrasında atıfta bulunulan teknik dosya, ürünün, 5 inci maddenin birinci fıkrasında ve Ek-1’de düzenlenen temel gereklere uygunluğunu sağlamak için imalatçı tarafından kullanılan ilgili bütün verileri veya araçları kapsar. Teknik dosya, özellikle Ek-9’da listelenen ilgili belgeleri kapsar.

(2) Teknik dosya, ürünün tasarım, üretim, kullanım ve uygunluk değerlendirilmesinin kolayca anlaşılmasına imkân sağlar.

(1) Bakanlık, bu Yönetmelik kapsamında üçüncü taraf uygunluk değerlendirme faaliyetlerini yürütmek üzere görevlendirilmesini uygun bulduğu kuruluşları Ekonomi Bakanlığı aracılığıyla Komisyona ve üye ülkelere bildirir.

(1) Bakanlık, 33 üncü madde hükümlerine uygun olarak, uygunluk değerlendirme kuruluşlarının bu Yönetmeliğin amaçları doğrultusunda değerlendirilmesi, yetkilendirilmesi ve denetlenmesi için gerekli tüm prosedürleri oluşturur.

(1) Bakanlık;

a) Uygunluk değerlendirme kuruluşları ile arasında çıkar ilişkisi bulunmayacak şekilde faaliyetlerini yürütür.

b) Yapılan işlerin objektifliğini ve nesnelliğini temin eder ve devamlılığını sağlar.

c) Uygunluk değerlendirme kuruluşlarının bildirimine ilişkin kararını veren yetkili personeli ile bu kuruluşun uygunluk değerlendirmesini yapan personeli farklı olacak şekilde organize eder.

ç) Ticari olarak veya rakip olacak şekilde, uygunluk değerlendirme kuruluşlarının gerçekleştirdiği hiçbir faaliyeti gerçekleştirmez ve danışmanlık hizmeti vermez.

d) Elde ettiği bilgilerin gizliliğini temin eder.

e) Faaliyetlerini tam ve eksiksiz olarak yerine getirmek için yeterli sayıda uzman kişiyi bünyesinde bulundurur.

(1) Bakanlık, onaylanmış kuruluşların izlenmesi, uygunluk değerlendirme kuruluşlarının değerlendirilmesi ve görevlendirilmesi ile ilgili prosedürleri ve bu prosedürlerde meydana gelen değişiklikler hakkında Komisyonu bilgilendirir.

(1) Bu Yönetmelik kapsamında onaylanmış kuruluş olabilmek için, uygunluk değerlendirme kuruluşları, bu maddenin ikinci fıkrasından onbirinci fıkrasına kadar olan kısımda belirtilen gereklilikleri karşılar.

(2) Bir uygunluk değerlendirme kuruluşu, ulusal mevzuat kapsamında kurulur ve tüzel kişiliğe sahip olur.

(3) Bir uygunluk değerlendirme kuruluşu, değerlendirdiği organizasyon veya üründen bağımsız, üçüncü taraf bir kuruluştur. Değerlendirilen ürünün tasarımı, üretimi, tedariki, montajı, kullanımı veya bakımı gibi işlemlerde yer alan ticari veya mesleki bir birliğe bağlı bulunan bir kuruluş, bağımsız olması ve çıkar çatışması bulunmaması şartıyla, böyle bir uygunluk değerlendirme kuruluşu olarak değerlendirilebilir.

(4) Bir uygunluk değerlendirme kuruluşu, kuruluşun üst düzey yönetimi ve uygunluk değerlendirmesi faaliyetlerini yürütmekten sorumlu personeli, değerlendirmesini yaptığı ürünü tasarlayan, imal eden, tedarik eden, montajını yapan, satın alan, sahipliğinde bulunduran, kullanan veya bakımını yapan veya söz konusu tarafların herhangi birinin temsilcisi olamaz. Bu durum, uygunluk değerlendirmesi yapılmış ürünlerin, uygunluk değerlendirme kuruluşunun faaliyetleri için veya şahsi amaçla kullanılmasını engellemez. Bir uygunluk değerlendirme kuruluşu, kuruluşun üst düzey yönetimi ve uygunluk değerlendirmesi faaliyetlerini yürütmekten sorumlu personeli, değerlendirmesini yaptığı ürünün tasarımında, imalatında, pazarlamasında, kurulumunda, kullanımında veya bakımında doğrudan yer alamaz veya söz konusu tarafları temsil edemez. Görevlendirildikleri alandaki uygunluk değerlendirmesi faaliyetlerinin bütünlüğü veya değerlendirmelerinin bağımsızlığı ile aykırılık oluşturucak herhangi bir faaliyet ile meşgul olamazlar. Bu husus özellikle danışmanlık hizmetleri için geçerlidir. Uygunluk değerlendirme kuruluşları, şube, temsilcilik veya yüklenicilerinin faaliyetlerinin, uygunluk değerlendirme kuruluşunun uygunluk değerlendirmesi işlemlerinin gizliliğini, nesnelliğini veya tarafsızlığını etkilememesini sağlar.

(5) Uygunluk değerlendirme kuruluşları ve onun çalışanları, uygunluk değerlendirme faaliyetlerini en yüksek derecede profesyonel bütünlükle ve belirli alanda gereken teknik yeterlilikle gerçekleştirir. Uygunluk değerlendirme kuruluşları ve onun çalışanları, özellikle bu faaliyetlerin sonucuyla ilgili kişi veya kişilerden gelen, uygunluk değerlendirme faaliyetlerini ve bu konudaki nihai kararlarını etkileyebilecek her türlü baskı ve teşvikten, özellikle finansal bakımdan uzak olmak zorundadır.

(6) Bir uygunluk değerlendirme kuruluşu, 20 nci madde ile 25 inci madde arasındaki hükümler kapsamında görevlendirildiği uygunluk değerlendirmesi faaliyetlerini, bu faaliyetlerin kendisi tarafından veya onun sorumluluğunda ve onun adına yapılması fark etmeksizin gerçekleştirecek yeterlilikte olmak zorundadır. Bir uygunluk değerlendirme kuruluşu, yetkilendirildiği alana yönelik her bir uygunluk değerlendirme prosedürünü ve her çeşit veya kategorideki ürünlerle ilgili aşağıdaki gereklilikleri her zaman hazır bulundurur:

a) Uygunluk değerlendirme işlemlerini gerçekleştirebilecek teknik bilgiye, uygun ve yeterli tecrübeye sahip personel,

b) Şeffaflığı ve prosedürlerin yeniden üretilmesini sağlayacak şekilde hangi uygunluk değerlendirmesinin yürütüldüğü ile uyum prosedürlerinin tanımı,

c) Onaylanmış kuruluş olarak gerçekleştirilen faaliyetleri ile diğer faaliyetlerini ayıran uygun politikalar ve yürürlükte bulunan prosedürler,

ç) İşin büyüklüğü, faaliyette bulunulan sektör, sektörün yapısı, söz konusu ürünün teknolojisinin karmaşıklık derecesi, toplu veya seri üretim sürecinin yapısını dikkate alan, faaliyetlerin performansı için prosedürler,

d) Uygunluk değerlendirme kuruluşu, faaliyetleriyle bağlantılı teknik ve idari konuları, uygun bir yöntemle yürütecek imkânlara ve ayrıca gerekli ekipmanlara veya tesislere erişim imkânı.

(7) Uygunluk değerlendirme faaliyetlerini yürütmekten sorumlu personel aşağıdaki özelliklere sahip olmak zorundadır:

a) Uygunluk değerlendirme kuruluşunun görevlendirildiği uygunluk değerlendirmesi faaliyetlerini kapsayan teknik ve mesleki eğitim,

b) Yürütülen uygunluk değerlendirmesi faaliyetlerinin gereklilikleri hakkında tatmin edici derecede bilgi ve bu değerlendirmeleri gerçekleştirmek için gerekli yetki,

c) İlgili temel gereklilikler, uyumlaştırılmış standartlar ve/veya uyumlaştırılmış standarda karşılık gelen uyumlaştırılmış ulusal standartları ve ulusal mevzuatı, anlama ve bilme,

ç) Değerlendirmelerin gerçekleştirildiğini gösteren sertifikaları, kayıtları ve raporları hazırlayabilme yeteneği.

(8) Uygunluk değerlendirme kuruluşlarının, üst düzey yönetiminin ve uygunluk değerlendirmesi yapan personelin tarafsızlığı sağlanır. Uygunluk değerlendirme kuruluşunun üst düzey yönetiminin ve uygunluk değerlendirmesi yapan personelinin hizmet karşılığı alacağı ücret, gerçekleştirilen değerlendirmelerin sayısına veya bu değerlendirmelerin sonuçlarına bağlı olamaz.

(9) Uygunluk değerlendirme kuruluşlarının mesleki sorumluluk sigortası yaptırması gerekmektedir.

(10) Uygunluk değerlendirme kuruluşunun personeli, Bakanlıkla ilişkileri haricinde, 20 nci madde ile 25 inci madde arasında tanımlanan işlemleri yürütürken elde edilen tüm bilgi hakkında mesleki gizliliği sağlar. Bu bilgiler ile ilgili mülkiyet haklarını korur.

(11) Uygunluk değerlendirme kuruluşları, ilgili standardizasyon faaliyetlerine ve onaylanmış kuruluş koordinasyon grubunun faaliyetlerine katılırlar veya kendi değerlendirme personelinin bilgilendirilmesini sağlarlar ve bu grup çalışması sonucunda alınan idari kararları ve oluşturulan dokümanları genel kılavuz olarak kullanırlar.

(1) Uyumlaştırılmış standartlar ve/veya uyumlaştırılmış standarda karşılık gelen uyumlaştırılmış ulusal standartlar veya bunların bir kısmı ile uyumlu olan ürünlerin, 31 inci maddede düzenlenen gereklilikleri karşıladığı ve uygulanabildiği kadarıyla uyumlaştırılmış standartların bu gereklilikleri kapsadığı kabul edilir.

(2) Uyumlaştırılmış standartlar ve/veya uyumlaştırılmış standarda karşılık gelen uyumlaştırılmış ulusal standartlarının yer aldığı liste Bakanlık tarafından Resmî Gazete’de yayımlanır.

(1) Onaylanmış kuruluş, uygunluk değerlendirmesi ile ilgili belli bir görevi şube, temsilcilik veya yükleniciye verirse, şube, temsilcilik ve yüklenici 31 inci maddede düzenlenen gereklilikleri yerine getirir ve bu doğrultuda Bakanlığı bilgilendirir.

(2) Onaylanmış kuruluşlar, kuruldukları yerlere bakılmaksızın, onaylanmış kuruluşun şubesi, temsilcisi veya yüklenicisi tarafından yapılan tüm işlemlerin sorumluluğunu üstlenir.

(3) İşlerin onaylanmış kuruluşun şubesi, temsilcisi veya yüklenicisi tarafından yapılması ancak müşterinin onayı ile gerçekleşebilir.

(4) Onaylanmış kuruluş şubesi, temsilcisi veya yüklenicisinin vasıflandırılma değerlendirmesini içeren ilgili dökümanları ve onlarla birlikte gerçekleştirdiği 20 nci ve 25 inci maddeler arasında bulunan maddelerde düzenlenen faaliyetlere ait tüm dokümanları, Bakanlığın kullanımı için hazır bulundurur.

(1) Uygunluk değerlendirme kuruluşu, onaylanmış kuruluş olarak görevlendirilmek üzere Bakanlığa başvurur.

(2) Birinci fıkrada sözü edilen başvuru, uygunluk değerlendirme faaliyetlerinin tanımı, uygunluk değerlendirme modül veya modülleri, kuruluşun yetkin olduğunu ileri sürdüğü ürün veya ürünlerin yanı sıra TÜRKAK tarafından yayınlanmış, uygunluk değerlendirme kuruluşunun 31 inci maddede belirlenmiş gereklilikleri yerine getirdiğini doğrulayan akreditasyon sertifikası ile birlikte yapılır.

(3) Uygunluk değerlendirme kuruluşu, akreditasyon sertifikası sunamadığı durumlarda, 31 inci maddede belirtilen gerekliliklere uygunluğunun doğrulanması, tanınması ve düzenli olarak izlenmesi için gerekli olan tüm belgeye dayalı kanıtları Bakanlığa sunar.

(1) Bakanlık, 31 inci maddede belirlenmiş gereklilikleri karşılayan uygunluk değerlendirme kuruluşlarını görevlendirebilir.

(2) Bakanlık, görevlendirilmesi uygun bulunan kuruluşları Ekonomi Bakanlığı aracılığıyla Komisyona ve üye devletlere bildirir. Bildirim, AB’nin Yeni Yaklaşım Onaylanmış Kuruluşlar Bilgi Sistemi kullanılarak yapılır.

(3) Bildirim, uygunluk değerlendirmesi faaliyetlerinin, uygunluk değerlendirmesi modül veya modüllerinin, ilgili ürün veya ürünlerin tüm ayrıntılarını ve ilgili yeterlilik onayını içerir.

(4) Komisyona bildirim tarihinden itibaren, onaylanmış kuruluş adayının yeterliliğinin değerlendirilmesinde akreditasyon belgesi kullanılmış ise iki hafta, kullanılmamış ise iki aylık süre içinde Komisyon veya Avrupa Birliğine üye devletler, bildirimi yapılan onaylanmış kuruluş adayının yeterliliği hakkında ek bilgi isteyebilir veya itirazda bulunabilir. Bildirimi yapılan uygunluk değerlendirme kuruluşuna Komisyon tarafından bir kimlik kayıt numarasının tahsis edilmesi ile Bakanlık bu kuruluşu onaylanmış kuruluş olarak atar.

(5) Onaylanmış kuruluşların görevlendirme kapsamında meydana gelen değişiklikler de Komisyon ve üye devletlere bildirilir.

(1) Bildirim yapılan uygunluk değerlendirme kuruluşuna Komisyon tarafından bir kimlik kayıt numarasının tahsis edilmesi ile Bakanlık bu kuruluşu onaylamış kuruluş olarak atar.

(1) Bakanlık, onaylanmış kuruluşun 31 inci maddede belirlenen gereklilikleri karşılayamadığını veya zorunluluklarını yerine getiremediğini tespit ettiği veya bu konuda bilgilendirildiği durumlarda, bu gerekliliklerin karşılanamamasının veya zorunlulukların yerine getirilememesinin ciddiyetine göre Bakanlık uygun gördüğü şekilde onaylanmış kuruluşun faaliyetlerini kısıtlar, askıya alır veya onaylanmış kuruluş statüsüne son verir. Bakanlık en kısa sürede, konu hakkında Komisyonu ve üye ülkeleri bilgilendirir.

(2) Faaliyetlerin kısıtlanması, askıya alınması veya onaylanmış kuruluş statüsüne son verilmesi halinde ya da onaylanmış kuruluşun faaliyetlerini kendi sona erdirdiği durumlarda, Bakanlık, söz konusu onaylanmış kuruluşun dosyalarının başka bir onaylanmış kuruluş tarafından işleme alınmasını veya talepleri halinde kendisine sunulmak üzere hazır bulundurulmasını sağlar.

(1) Bakanlık, onaylanmış kuruluşu görevlendirilmesine temel oluşturan veya yeterliliğini koruduğuna ilişkin tüm bilgileri talebi halinde Komisyona sunmak üzere Ekonomi Bakanlığına bildirir.

(2) Bakanlık, Komisyon veya AB üyesi ülkelerden birinin Bakanlığın görevlendirdiği bir onaylanmış kuruluşun yeterliliğinin ve ilgili mevzuata uygunluğunun incelenmesini talep etmesi halinde, 1/2006 sayılı Türkiye-Avrupa Birliği Ortaklık Konseyi Kararının 4 üncü maddesinde belirtilen usulü takip eder.

(1) Onaylanmış kuruluşlar uygunluk değerlendirmelerini, 20 ve 25 inci maddeler arasında belirtilen uygunluk değerlendirme prosedürleri ile uyumlu olacak şekilde gerçekleştirirler.

(2) Uygunluk değerlendirmesi faaliyetleri, uygun bir şekilde, iktisadi işletmeciler ve kişisel ithalatçılar için gereksiz yüklerden kaçınılarak yapılır. Uygunluk değerlendirme kuruluşları, işin büyüklüğü, faaliyetin gerçekleştirildiği sektör, sektörün yapısı, söz konusu ürünün teknolojisinin karmaşıklık derecesi ve toplu veya seri üretim prosesinin yapısı gibi parametreleri dikkate alarak faaliyetlerini gerçekleştirirler. Bu durumda onaylanmış kuruluş bu Yönetmelik kapsamında ürünün uygunluğu için öngörülen zorluk derecesi ve koruma seviyesini dikkate alır.

(3) Bir onaylanmış kuruluş, 5 inci maddenin birinci fıkrası ve Ek-1’de veya yerini tutan uyumlaştırılmış standartlar ve/veya uyumlaştırılmış standarda karşılık gelen uyumlaştırılmış ulusal standartlarda düzenlenmiş gerekliliklerin bir imalatçı veya kişisel ithalatçı tarafından karşılanmadığını tespit ettiğinde, imalatçı veya kişisel ithalatçının uygun düzeltici önlemler alması gerekir ve bu kapsamda bir uygunluk belgesi yayımlayamaz.

(4) Sertifikanın yayımını takiben, uygunluk izlemesi esnasında, onaylanmış kuruluş ürünün artık uyumlu olmadığını tespit ederse, imalatçının uygun düzeltici önlemler alması gerekir ve eğer gerek görülürse, sertifika askıya alınır veya iptal edilir.

(5) Düzeltici önlemler alınmadığında veya gerekli etkiyi göstermediğinde, onaylanmış kuruluş, uygun görüldüğü şekilde, sertifikayı kısıtlar, askıya alır veya iptal eder.

(1) Bakanlık, onaylanmış kuruluşların kararlarına karşı itiraz mekanizmasının mevcut olmasını sağlar.

(1) Onaylanmış kuruluşlar aşağıdaki durumlarda Bakanlığı bilgilendirir:

a) Bir sertifikanın reddi, kısıtlanması, askıya alınması veya iptal edilmesi,

b) Görevlendirme kapsamını ve şartlarını etkileyen durumlar,

c) Piyasa gözetimi ve denetimi yetkililerinden, uygunluk değerlendirme faaliyetleri ile ilgili olarak alınan bilgi talebi,

ç) Talep olması halinde, görevlendirme kapsamında yürütülen uygunluk değerlendirmesi faaliyetleri ve sınır ötesi faaliyetler ile yüklenicilerin faaliyetleri gibi diğer faaliyetler.

(2) Onaylanmış kuruluşlar, bu Yönetmeliğe göre görevlendirilmiş diğer onaylanmış kuruluşlara, aynı ürünler üzerinde benzer uygunluk değerlendirme faaliyetleri gerçekleştirdikleri durumlarda, olumsuz uygunluk değerlendirme sonuçları ile ilgili sorunları ve istek üzerine olumlu uygunluk değerlendirme sonuçları ile ilgili bilgileri sunar.

(1) Bakanlık görevlendirdiği onaylanmış kuruluşların, doğrudan veya belirlenmiş temsilciler vasıtasıyla, Avrupa Birliğinde oluşturulan koordinasyon grup veya gruplarının çalışmalarına katılmalarını sağlar.

(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki ürünlere 13/11/2001 tarihli ve 2001/3529 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Ürünlerin Piyasa Gözetimi ve Denetimine Dair Yönetmelik hükümleri uygulanır.

(1) Bakanlık, bu Yönetmelik kapsamındaki bir ürünün insan sağlığına veya güvenliğine, mal varlığına veya çevreye karşı bir risk oluşturduğuna inanmaları için yeterli sebepleri olduğunda, söz konusu ürünle ilgili olarak bu Yönetmelikte belirtilen ilgili gereklilikleri kapsayan, bir değerlendirme gerçekleştirirler. İlgili iktisadi işletmeciler veya kişisel ithalatçılar, Bakanlık ile gereken işbirliğini yaparlar.

(2) İktisadi işletmeciler söz konusu olduğunda, Bakanlığın değerlendirmesi sırasında ürünün bu Yönetmelikte belirtilen gerekliliklere uygun olmadığını saptamaları halinde; Bakanlık, riskin niteliği ile orantılı olarak alacakları karar doğrultusunda, gecikme olmaksızın ilgili iktisadi işletmeciden, ürünü ilgili gereksinimlere uygun hale getirecek düzeltici faaliyetlerin yapılmasını, piyasadan çekilmesini ya da makul bir süre içinde geri çağırmasını talep ederler.

(3) Kişisel ithalatçılar söz konusu olduğunda, Bakanlığın değerlendirmesi sırasında ürünün bu Yönetmelikte belirtilen gerekliliklere uygun olmadığını saptamaları halinde; kişisel ithalatçı Bakanlık tarafından, riskin niteliği ile orantılı olarak alacakları karar doğrultusunda, gecikme olmaksızın kişisel ithalatçıyı, ürünü ilgili gereksinimlere uygun hale getirecek düzeltici faaliyetlerin yapılması ve ürünün hizmete sunulmasının veya kullanılmasının durdurulması ile ilgili bilgilendirilir. Bakanlık, bu hususta ilgili onaylanmış kuruluşu bilgilendirir.

(4) İkinci ve üçüncü fıkralarda sözü edilen tedbirler için Ürünlerin Piyasa Gözetimi ve Denetimine Dair Yönetmelik hükümleri uygulanır.

(5) Bakanlık, uygunsuzluğun ulusal sınırlarımızla kısıtlı olmadığını değerlendirmesi durumda, Komisyonu ve Avrupa Birliği üye ülkelerini, değerlendirmenin sonuçları ve ilgili iktisadi işletmeciden yapmasını talep ettiği eylemler hakkında Ekonomi Bakanlığı aracılığı ile bilgilendirir.

(6) İktisadi işletmeci, piyasada bulundurduğu tüm ürünlerle ilgili, uygun düzeltici faaliyetlerin yapılmasını sağlar. İktisadi işletmeci, piyasaya arz ettiği ve/veya piyasada bulundurduğu tüm ürünlerle ilgili, uygun düzeltici faaliyetlerin yapılmasını sağlar.

(7) Kişisel ithalatçı, kendi kullanımı için ithal edilmiş üründe, uygun düzeltici faaliyetlerin yapılmasını sağlar.

(8) İlgili iktisadi işletmecinin, ikinci fıkrada atıfta bulunulan süre içerisinde yeterli düzeltici faaliyetleri yapmaması durumunda, Bakanlık, ürünün ulusal pazarda kullanımını yasaklayacak veya kısıtlayacak, ürünü piyasadan çekecek veya geri çağıracak gerekli tüm uygun geçici önlemleri alır.

(9) Kişisel ithalatçının, yeterli düzeltici faaliyetleri yapmaması durumunda, Bakanlık, ürünün hizmete sunulmasını yasaklayacak veya ülke sınırları içinde kullanımı kısıtlayacak ya da yasaklayacak tüm uygun geçici önlemleri alır.

(10) Bakanlık, Komisyonu ve Avrupa Birliği üye ülkelerini, gecikme olmaksızın, önlemler konusunda Ekonomi Bakanlığı aracılığı ile bilgilendirir.

(11) Dördüncü fıkrada belirtilen bilgiler, tüm ayrıntıları, özellikle uygun olmayan ürünün tanımlanması için gerekli bilgileri, ürünün menşei, iddia edilen uygunsuzluğun yapısı ve ortaya çıkardığı riskleri, alınan ulusal önlemlerin yapısı ve süresi ve ilgili iktisadi işletmeci veya kişisel ithalatçı tarafından öne sürülen iddiaları içerir. Özellikle, Bakanlık uygunsuzluğun aşağıdakilere bağlı olup olmadığını belirtir:

a) Kişilerin sağlığının veya güvenliğinin, mal varlığının veya çevrenin korunmasını sağlamasında bu Yönetmelikte belirtilen ilgili gereksinimleri karşılamadaki yetersizlikler,

b) Uygunluk varsayımı veren 15 inci maddede bulunan, uyumlaştırılmış standartlar ve/veya uyumlaştırılmış standarda karşılık gelen uyumlaştırılmış ulusal standartlardaki eksiklikler.

(12) Bakanlık, Avrupa Birliği pazarında bu madde kapsamında başlatılan bir işleme ilişkin Komisyon tarafından iletilen bilgiye istinaden, ilgili ürünün uygunsuzluğuna dair uygulanmasını kabul ettiği bir tedbiri ve elinde bulunan herhangi bir ek bilgiyi; ayrıca, bildirilen tedbire itiraz ediyorsa itirazlarını, gecikmeksizin Ekonomi Bakanlığı aracılığıyla Komisyona ve Avrupa Birliği üyesi ülkelere bildirir.

(13) Bakanlık tarafından alınan geçici bir önleme herhangi bir üye devlet veya Komisyon tarafından sekizinci fıkrada bahsedilen bilgilerin alınmasını takip eden üç ay içerisinde itiraz edilmezse söz konusu önlem haklı kabul edilir.

(14) Bakanlık, gecikme olmaksızın, söz konusu ürünle ilgili ürünün piyasadan çekilmesi gibi gerekli kısıtlayıcı önlemlerin alınmasını sağlar.

(1) 44 üncü maddenin altıncı, yedinci, sekizinci ve dokuzuncu fıkralarında belirtilen tedbire karşı Avrupa Birliği ülkelerinden ve Komisyondan itiraz olur ve Komisyon tarafından yapılan incelemede söz konusu tedbirin haklı bir gerekçeye dayanmadığına hükmedilirse, Bakanlık tedbiri yürürlükten kaldırır.

(1) 45 inci madde hükümleri ile çelişmemek şartıyla, Bakanlık aşağıdaki bulgulardan birini tespit ettiğinde, söz konusu uygunsuzluğun ilgili iktisadi işletmeci veya kişisel ithalatçı tarafından giderilmesi gerekir:

a) CE işareti, 17 nci, 18 inci veya 19 uncu maddelere aykırı olarak konulmuşsa,

b) CE işareti, 18 inci maddede atıfta bulunulan ürünlere konulmamışsa,

c) Ek-3’te atıfta bulunulan AB uygunluk beyanı hazırlanmamışsa,

ç) Ek-3’te atıfta bulunulan AB uygunluk beyanı doğru olarak hazırlanmamışsa,

d) Teknik dosya mevcut değilse veya tamamlanmamışsa,

e) 8 inci maddenin altıncı fıkrası veya 10 uncu maddenin üçüncü fıkrasında düzenlenen bilgiler bulunmuyorsa, yanlışsa veya tamamlanmamışsa,

f) 8 inci madde veya 10 uncu maddede verilen diğer idari gerekliliklerin herhangi biri yerine getirilmemişse.

(2) Birinci fıkrada atıfta bulunulan uygunsuzluk devamlılık gösterdiğinde, Bakanlık söz konusu ürünün piyasada bulundurulmasının kısıtlanması veya yasaklanması için gerekli tüm önlemleri alır ya da piyasadan çekilmesini veya geri çağırılmasını sağlar veya ürünün kişisel ithalatçı tarafından kendi kullanımı için ithal edildiği durumlarda, ürünün kullanımını kısıtlar veya yasaklar.

(1) Bu Yönetmeliğin hazırlanmasında, 20/11/2013 tarihli ve 2013/53/AB sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifi dikkate alınmıştır.

(1) Bu Yönetmelik hükümlerine aykırı davranışta bulunanlara, 4703 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.

(1) 28/12/2006 tarihli ve 26390 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gezi Tekneleri Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.

(1) Gezi Tekneleri Yönetmeliğine uygun olarak tasarlanan ve üretilen ürünler, 1/7/2018 tarihine kadar piyasaya arz edilebilir veya hizmete sunulabilirler.

(2) Ek-1-B-2.1 maddesinde düzenlenen Seviye I egzoz emisyon sınır değerlerini karşılayan, güçleri 15 kW’a eşit veya daha az olup 250 işçiden az ve yıllık cirosu Merkez Bankası Döviz Kuruna göre 50 milyon Avro veya yıllık bilançosu 43 milyon Avroya denk Türk Lirasını geçmeyen küçük ve orta ölçekli üreticilerce imal edilen kıvılcım ateşlemeli dıştan takma motorlar 18/1/2020 tarihine kadar piyasaya arz edilebilir veya hizmete sunulabilirler.

(3) 3/3/2017 tarihli ve 29996 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yurt Dışında Bulunan veya Yabancı Bayrak Çeken Teknelerin Türk Bayrağına Geçişine İlişkin Tebliğ (No: 2017/3) kapsamında ithal edilen teknelerden, bu Yönetmelik kapsamına girenlere bu Yönetmelik hükümleri 1/7/2018 tarihinden itibaren uygulanır.

(1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

(Değişik:RG-15/1/2019-30656 Mükerrer)

1) Bu Yönetmelik hükümlerini Ulaştırma ve Altyapı Bakanı yürütür.

Ekleri için tıklayınız.