İstilacı Yabancı Türlerin Girişinin ve Yayılmasının Önlenmesi ile Yönetimi Hakkında Yönetmelik

(1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Araştırma: İstilacı yabancı türlerin istilacı özelliklerinin yanı sıra üremeleri için gerekli genetik özelliklerin tanımlanması, karakterizasyonu ve izolasyonunun ilk aşamalarını içeren, yeni bilimsel bulgular elde etmek veya yeni ürünler geliştirmek amacıyla düzenlenmiş koşullar altında yapılan, tanımlayıcı veya deneysel çalışmaları,

b) Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığını,

c) Bilimsel kanıt: Üniversiteler ile araştırma kurum ve kuruluşları tarafından, gözlem ve deneye dayanarak bilimsel yöntemlerle elde edilmiş kesin bilgiyi,

ç) Biyolojik çeşitlilik: Karasal ve sucul ekosistemler ve parçası oldukları tüm diğer yaşam ortamları dâhil olmak üzere tüm kaynaklardaki canlı organizmalar arasındaki çeşitlilik ile bu türlerin kendi içerisindeki genetik çeşitliliği ve ekosistemler arasındaki çeşitliliği,

d) Danışma grupları: Sucul İstilacı Yabancı Türler Teknik Danışma Grubu ile Karasal İstilacı Yabancı Türler Teknik Danışma Grubunu,

e) Ekosistem hizmetleri: Ekosistemlerin doğrudan ya da dolaylı olarak insan refahına olan katkılarını,

f) Erken tespit: Geniş alanlara yayılmadan önce istilacı yabancı türlere ait bir veya birkaç bireyin varlığının doğrulanmasını,

g) Eylemsizlik maliyeti: Müdahale yapılmaması veya sınırlı müdahale edilmesi halinde doğacak zararın parasal olarak ifade edilmesini,

ğ) Fayda-maliyet analizi: Faaliyetin gerçekleştirilmesi için gereken maliyetin, elde edilecek faydalarla karşılaştırılmasını sağlayan fayda ölçüm yöntemini,

h) Geliş yolları: İstilacı yabancı türlerin girişlerinin ve yayılmalarının rota ve mekanizmalarını,

ı) Geliş yolları eylem planı: İstilacı yabancı türlerin girişlerinin ve yayılmalarının rota ve mekanizmalarını içeren eylem planını,

i) Genel Müdürlük: Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünü,

j) Geniş yayılımlı istilacı yabancı tür: Popülasyonunun uyum sağlama aşamasının ötesine geçip kendini idame ettiren, hayatta kalabileceği ve üreyebileceği potansiyel yayılış alanının büyük bir bölümünü işgal eden istilacı yabancı türü,

k) Giriş yapma: İnsan müdahalesi sonucu bir türün kendi doğal yayılışı dışındaki hareketini,

l) GTİP numarası: Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu Cetveline ilişkin numarayı,

m) İhtiyat ilkesi: Bir madde veya faaliyetin çevre açısından olumsuz etkiler doğuracağı konusunda ciddi bir şüphenin varlığı halinde bilimsel bir kanıtın ortaya çıkışı beklenmeden önleyici tedbirlerin alınmasını öngören ilkeyi,

n) İlgili kurum ve kuruluş: Komisyon tarafından belirlenen kamu kurum ve kuruluşlarını,

o) İmha etme: İstilacı yabancı türlerin popülasyonunun tamamen ve kalıcı olarak ortadan kaldırılmasını,

ö) İmha planı: İstilacı yabancı türlerin popülasyonunun tamamen ve kalıcı olarak ortadan kaldırılması için türlere özgü hazırlanan planı,

p) İstilacı yabancı tür: Girişinin veya yayılmasının biyolojik çeşitliliği ve ilgili ekosistem hizmetlerini tehdit ettiği veya olumsuz etkilediği tespit edilen bir yabancı türü,

r) İstilacı yabancı türler acil durum planı: UİST listesinde olup izne konu edilen istilacı yabancı türlerin olası bir kaçma veya yayılma durumunda alınacak önlemleri, sürekli izleme ve imhayı da içeren planı,

s) İstilacı yabancı türler acil eylem planı: UİST listesinde bulunmayan ancak bilimsel ve teknik kanıtlara dayanarak UİST listesine dâhil edilme kriterlerini karşılaması muhtemel olan bir istilacı yabancı türün ülke sınırları içerisinde var olduğuna ya da sınırları içerisine girişi konusunda muhtemel riskin bulunduğuna dair kanıtların varlığı halinde uygulanacak acil eylem planını,

ş) İstilacı yabancı türler strateji ve eylem planı: İstilacı yabancı türlerin girişi, tespiti, takibi, kontrolü, imha edilmesi ve neden olduğu zararların engellenmesi veya azaltılması konularında ulusal ve uluslararası bağlamda gerekli uygulama ve tedbirlerin belirlendiği dokümanı,

t) İstilacı yabancı türler yönetim planı: İstilacı yabancı türlerin tespiti, önlenmesi, imha edilmesi, kontrolü ve yönetimine ilişkin hususların belirlendiği yönetim planlarını,

u) İstisnai faaliyet izni: UİST listesinde bulunan türlere yönelik olarak; bilimsel amaçlı çalışmalar, bilimsel üretim veya tıbbi kullanım için verilen izinler haricinde, üstün kamu yararı ve zaruret içeren faaliyet için verilen izni,

ü) İzin sistemi: Genel Müdürlük tarafından oluşturulan ve UİST listesindeki türler üzerinde araştırma yapılmasına veya saha dışı korunmasına izin veren sistemi,

v) Kapalı muhafaza: Bir organizmanın kaçmasının veya yayılmasının engellendiği kapalı tesislerde tutulmasını,

y) Kasıtlı giriş: Bir türün doğal yayılış alanının dışına insanlar tarafından bilinçli olarak taşınmasını,

z) Kasıtsız giriş: Bir türün, insan faaliyetlerine bağlı olarak doğal yayılış alanının dışına istemsiz veya kazara taşınmasını,

aa) Komisyon: Ulusal İstilacı Yabancı Türler Komisyonunu,

bb) Maliyet verimliliği: Bir ürünü veya süreci daha iyi çalışacak şekilde değiştirerek tasarruf etme eylemini,

cc) Markalama: Bir canlının tanınmasını sağlamak amacıyla vücudunun içine veya dışına yerleştirilen ve değişik tiplerde olabilen gereçler veya maddeler ile canlının vücudunda yapılan işaretleme işlemini,

çç) Popülasyon kontrolü: İstilacı yabancı türleri ortadan kaldırmanın mümkün olmadığı durumlarda, istilacı yabancı türlerin olumsuz etkilerini asgari düzeye indirmek, istilacılık kapasitesini ve birey sayısını mümkün olduğunca azaltmak amacıyla türlerin popülasyonuna ve habitatlarına uygulanan ölümcül ya da ölümcül olmayan eylemleri,

dd) Restorasyon: Ekosistemin ekolojik işlevselliğini yeniden kazanmak ve toplumun ihtiyaçlarını karşılamak üzere üretkenliğini ve kapasitesini iyileştirmek için ekosistemin bozulmasını tersine çevirme sürecini,

ee) Risk değerlendirmesi: Yabancı türlerin biyolojik çeşitliliği ve ilgili ekosistem hizmetlerini tehdit ettiği veya olumsuz etkilediği durumların belirlenmesi için, riske yol açan faktörler ile risk kaynaklarının analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin belirlenmesi amacıyla yapılan analizi,

ff) Saha dışı koruma: Türlerin kendi doğal yaşam alanları dışında korunmasını,

gg) Sınırlandırma: İstilacı yabancı tür popülasyonunun istila ettikleri alanın ötesine dağılması ya da yayılması riskini engeller oluşturarak en aza indirmeyi amaçlayan herhangi bir eylemi,

ğğ) Ulusal istilacı yabancı tür (UİST) listesi: Türkiye Cumhuriyeti istilacı yabancı tür listesini,

hh) Uygulama maliyeti: Bir faaliyetin uygulanması için gerekli olan hazırlama, uygulama, izleme ve süreç yönetimi ile sonuçların iletilmesi, kullanılması, dağıtılması ve bunların değerlendirilmesi maliyetlerinin tamamını,

ıı) Yabancı tür: Doğal yayılış alanlarının dışına giriş yapmış tür, alt-tür veya daha alt taksonomik seviyedeki hayvan, bitki, mantar veya mikroorganizmaların canlı bireyleri ile bu türlerin üreyebilen herhangi bir parçasını, eşey hücrelerini, tohumlarını, yumurtalarını veya propagüllerini, hayatta kalıp üreyebilen melezlerini, kültivarlarını ve soylarını,

ii) Yetkili kurum ve kuruluşlar: Gümrük kapılarında ve sınır kontrol noktalarında resmî kontrolleri yapma yetkisi verilen kurum ve kuruluşları,

jj) Yönetim: Bir istilacı yabancı tür popülasyonunun kontrolü, sınırlandırılması ya da imhası amacıyla, hedef dışı türler ve bu türlerin habitatları üzerindeki etkisi en az olacak şekilde gerçekleştirilen ölümcül ya da ölümcül olmayan eylemleri,

kk) Yönetim tedbirleri: Geniş yayılımlı istilacı yabancı türlerin kontrolü ve yönetimi için alınan önlemleri,

ifade eder.

(1) İstilacı yabancı türlerin kasıtlı ve kasıtsız girişinin ve yayılımının önlenmesi ve etkin bir şekilde yönetilmesi için bir UİST listesi oluşturulur ve düzenli olarak güncellenir.

(2) Bir türün UİST listesine dâhil edilebilmesi için aşağıda belirtilen kriterlerin tamamını karşılaması gerekir:

a) Bilimsel ve teknik kanıta dayanılarak ülke sınırları içinde yabancı tür olduğunun tespit edilmesi.

b) Bilimsel ve teknik kanıta dayanılarak, mevcut koşullarda ve öngörülen iklim değişikliği koşullarında karasal ve sucul ortamlarda yaşayabilir bir popülasyon oluşturmaya, çevrede yayılmaya veya yaşamaya elverişli olduğunun tespit edilmesi.

c) Bilimsel ve teknik kanıta dayanılarak, biyolojik çeşitlilik ya da ilgili ekosistem hizmetleri, insan sağlığı ya da ekonomi üzerinde önemli olumsuz etki oluşturma ihtimalinin olması.

ç) 6 ncı madde uyarınca yapılan risk değerlendirmesinin, istilacı yabancı türün girişi, yerleşik hale gelmesi veya yayılmasını önlemek için tedbir alınması gerekliliğini göstermesi.

d) UİST listesine dâhil edilmesi durumunda istilacı yabancı türün olumsuz etkilerinin etkili bir şekilde önleneceği, asgari düzeye indirileceği ya da azaltılacağının muhtemel olması.

(3) UİST listesi ikinci fıkrada belirtilen kriterlere dayanarak, danışma grubu tarafından hazırlanır ve karar verilmek üzere Komisyona sunulur. Komisyonun belirlediği UİST listesi Bakanlığın internet sitesinde yayımlanır.

(4) Komisyon üç yılda bir UİST listesini kapsamlı bir biçimde gözden geçirerek;

a) Yeni istilacı yabancı türlerin eklenmesine,

b) İkinci fıkrada yer alan kriterlerden birini ya da birden fazlasını artık karşılamayan türlerin çıkarılmasına,

karar vererek UİST listesini günceller.

(5) Kurum ya da kuruluşlar ile sivil toplum kuruluşları, istilacı yabancı türlerin UİST listesine dâhil edilmesi için Genel Müdürlüğe taleplerini iletebilirler. Bu talepler;

a) Türlerin bilimsel ve varsa yerel isimlerini,

b) 6 ncı madde uyarınca yapılmış bir risk değerlendirmesini,

c) İkinci fıkrada belirtilen kriterlerin karşılandığına dair kanıtları,

içermek zorundadır.

(6) Komisyon, UİST listesini oluştururken ve güncellerken, uygulama maliyeti, eylemsizlik maliyeti, maliyet verimliliği ve sosyo-ekonomik boyutları göz önünde bulundurur.

(1) UİST listesinin belirlenmesi için aşağıdaki hususlar dikkate alınarak bir risk değerlendirmesi yapılır:

a) Türlerin taksonomik kimlikleri, istila geçmişi, doğal ve muhtemel yayılış alanlarının tanımlanması.

b) Üremesi ve yayılması için gerekli çevresel koşulların mevcut olup olmadığının değerlendirilmesi de dâhil olmak üzere, istilacı yabancı türün üreme ve yayılma biçimlerinin ve dinamiklerinin tanımlanması.

c) Türlerin genel olarak ilişkili olduğu eşya da dâhil olmak üzere, kasıtlı ve kasıtlı olmayan potansiyel giriş ve yayılma yollarının tanımlanması.

ç) Mevcut şartlarda ve öngörülebilir iklim değişikliği koşullarında giriş, yerleşik hale gelme ve yayılma riskinin kapsamlı bir değerlendirmesi.

d) Türlerin ülke içerisinde ya da komşu ülkelerde mevcut dağılım durumu ve gelecekteki muhtemel dağılım durumu.

e) Bilimsel ve teknik kanıtlar ışığında, gelecekteki muhtemel etkileri de dâhil edilerek; yerli türler, korunan alanlar, tehlike altındaki habitatlar, insan sağlığı ve güvenliği ile ekonomi ve biyolojik çeşitlilik üzerine olan olumsuz etkilerinin tanımlanması.

f) Muhtemel zararın maliyetinin değerlendirilmesi.

g) Türler için bilinen kullanımların ve bu kullanımlardan sağlanan sosyal ve ekonomik faydaların değerlendirilmesi.

(2) Risk değerlendirmesinin yapılmasına ilişkin usul ve esaslar Genel Müdürlükçe belirlenir.

(1) UİST listesindeki istilacı yabancı türler kasıtlı bir şekilde;

a) Transit olarak taşınamaz ve ülke sınırları içine sokulamaz.

b) Kapalı muhafaza da dâhil olmak üzere herhangi bir yerde bulundurulamaz.

c) Kapalı muhafaza da dâhil olmak üzere üretilemez, büyütülemez ve yetiştirilemez.

ç) İmha için özel tesislere taşınması hariç, taşınamaz.

d) Ticarete konu edilemez, satılamaz, trampaya konu edilemez veya kullanılamaz.

e) Çevreye salınamaz.

(2) İlgili kurum ve kuruluşlar UİST listesindeki türlerin kasıtlı olmayan girişini ve yayılmasını önlemek için gerekli tüm tedbirleri alır.

(1) UİST listesinde bulunan türler için;

a) Bilimsel amaçlı çalışmalar için üniversiteler, araştırma enstitüleri ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına,

b) Bu türlerden elde edilen ürünlerin insan sağlığının iyileştirilmesi amacıyla kullanımının gerekli olduğu durumlarda bilimsel üretim ve tıbbi kullanım için üniversiteler, araştırma enstitüleri ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına,

c) Zaruret olması halinde, (a) ve (b) bentlerinde yer alan konular dâhilinde, bu türlerin yurtdışından ülkeye girişlerine 13 üncü maddede belirtilen resmî kontroller çerçevesinde,

danışma grubunca uygun görülmesi durumunda Komisyon tarafından izin verilebilir.

(2) İzin verilme şartları şunlardır:

a) Türler çalışma süresince kapalı muhafazada tutulur.

b) Kapalı muhafazada tutma ya da taşıma işlemi istilacı yabancı türün kaçmasını engelleyecek şekilde yapılır.

c) İstilacı yabancı türlerin hayvan olması durumunda, ağrı, stres ya da acıya neden olmayan yöntemlerin kullanılması kaydıyla bu hayvanlar uygun şekilde markalanır ya da işaretlenmesi sağlanır.

ç) Türlerin taksonomik kimliği, biyolojisi, dağılma yöntemleri, yapılacak faaliyetler, kapalı muhafaza yöntemi, çevre ile etkileşim ve diğer ilgili faktörler dikkate alınarak kaçma ya da yayılma riskine yönelik tedbirler alınır.

d) İzin başvurularında ilgili kurum ve kuruluşlardan uygun görüş alınır.

e) Olası bir kaçma veya yayılma durumu için acil durum planı hazırlanır.

(3) İzin müracaatı sırasında ikinci fıkrada yer alan şartların sağlanacağına dair belgeler müracaat ekinde sunulur.

(4) Bir kaçma ya da yayılma durumunda acil durum planı derhal uygulanır. Kaçma veya yayılma riskinin devamı halinde verilen izin Komisyon tarafından iptal edilebilir.

(5) İzin, kapalı muhafaza kapasitesini aşmayacak sayıdaki istilacı yabancı tür ve o türe ait bireylerle sınırlıdır. İzne ilişkin tüm belgeler, türlerin tutulduğu, muhafaza edildiği ve taşındığı tüm aşamalarda türle birlikte bulundurulur.

(6) Türe ait örnekler fiziksel olarak izole edilir, kaçması veya yayılması engellenecek durumda tutulur. Temizlik, atık yönetimi ve bakım protokolleriyle, hiçbir bireyin ya da üreyebilir kısmının kaçamayacağı, yayılamayacağı ya da yetkili olmayan kişilerce çıkarılamayacağı garanti altına alınır.

(7) Türe ait bireylerin veya örneklerin kapalı muhafazalardan çıkarılması, bertaraf edilmesi, imhası ya da insancıl itlafı, kapalı muhafazaların dışında üremeye ya da yayılmaya müsaade etmeyecek şekilde yetkili kişilerce yapılır.

(8) Biyolojik çeşitlilik, ekonomi ve insan sağlığı üzerinde beklenmedik olumsuz etkilerin ortaya çıkması durumunda verilen izin Komisyon tarafından iptal edilir. İznin iptali, bilimsel ve teknik kanıta dayandırılarak veya ihtiyat ilkesine göre gerekçelendirilerek yapılır.

(9) İlgili kurum ve kuruluşlar, verilen izinlerde belirtilen koşulların yerine getirilip getirilmediğini denetler, aykırı bir durumun tespiti halinde Genel Müdürlüğe bildirir.

(10) Genel Müdürlük, UİST listesindeki türler üzerinde araştırma yapma taleplerini değerlendirmek üzere bir izin sistemi kurar ve müracaatlar izin sistemi kullanılarak yapılır.

(1) Komisyon, danışma grubunun uygun görmesi halinde, UİST listesindeki türler için üstün kamu yararı ve zaruret olması durumunda 8 inci maddenin ikinci fıkrasındaki şartlar dâhilinde istisnai faaliyet izni verebilir. İzin için başvurular, izin sistemi kullanılarak yapılır.

(2) İstisnai faaliyet izni için yapılan başvurular aşağıdaki hususları içerir:

a) Başvuru sahibi kurum veya kuruluşa ilişkin ayrıntılı bilgi.

b) İzin talep edilen türlerin taksonomik bilgileri ve yaygın isimleri.

c) İzne konu örneklerin sayısı ya da hacmi.

ç) Talep edilen iznin gerekçesi.

d) Üstün kamu yararı ve zaruret hali olduğuna dair araştırma enstitüleri veya üniversiteler tarafından düzenlenmiş rapor.

e) Türlerin tutulacağı ve kullanılacağı kapalı tutma tesislerinden kaçışlarının ya da yayılmalarının önlenmesi ile türlerin taşınmasının gerekli olduğu durumlarda, kaçma veya yayılma riskini ortadan kaldıracak koşulları garanti altına alan ayrıntılı tedbirler.

f) Olası bir kaçma veya yayılma durumu için acil durum planı.

(3) Bir kaçma ya da yayılma durumunda acil durum planı derhal uygulanır.

(4) İstisnai faaliyet izni, kapalı muhafaza kapasitesini aşmayacak sayıdaki istilacı yabancı tür ve o türe ait bireylerle sınırlıdır. İzne ilişkin tüm belgeler, türlerin tutulduğu, muhafaza edildiği ve taşındığı tüm aşamalarda türle birlikte bulundurulur.

(5) Türe ait örnekler fiziksel olarak izole edilir, kaçması veya yayılması engellenecek durumda tutulur. Temizlik, atık yönetimi ve bakım protokolleriyle, hiçbir bireyin ya da üreyebilir kısmının kaçamayacağı, yayılamayacağı ya da yetkili olmayan kişilerce çıkarılamayacağı garanti altına alınır.

(6) Türe ait bireylerin veya örneklerin kapalı muhafazalardan çıkarılması, bertaraf edilmesi, imhası ya da insancıl itlafı, kapalı muhafazaların dışında üremeye ya da yayılmaya müsaade etmeyecek şekilde yetkili kişilerce yapılır.

(7) Biyolojik çeşitlilik, ekonomi ve insan sağlığı üzerinde beklenmedik olumsuz etkilerin ortaya çıkması durumunda verilen izin Komisyon tarafından iptal edilir. İznin iptali, bilimsel ve teknik kanıta dayandırılarak veya ihtiyat ilkesine göre gerekçelendirilerek yapılır.

(8) İlgili kurum ve kuruluşlar, verilen izinlerde belirtilen koşulların yerine getirilip getirilmediğini denetler, aykırı bir durumun tespiti halinde Genel Müdürlüğe bildirir.

(9) Üstün kamu yararı ve zaruret halinin ortadan kalkması ya da türlerin kaçma veya yayılma riskini ortadan kaldıracak koşulların sağlanamaması durumunda verilen izin Komisyon tarafından iptal edilebilir.

(1) UİST listesinde bulunmayan ancak 5 inci maddenin ikinci fıkrasındaki kriterleri karşılaması muhtemel olan bir istilacı yabancı türün ülke sınırları içerisinde var olduğu ya da giriş riskinin bulunduğuna dair bilimsel ve teknik kanıtların varlığı halinde, 7 nci maddenin birinci fıkrasında yer alan kısıtlamaları da içerecek şekilde hazırlanan acil eylem planları derhal uygulanır.

(2) Acil eylem planları, danışma grupları tarafından hazırlanır veya hazırlattırılır ve Komisyon tarafından onaylanır.

(1) UİST listesinin kabul edilmesini takiben 18 ay içerisinde bu türlerin kasıtlı veya kasıtsız olarak giriş ve yayılma yollarının kapsamlı analizi gerçekleştirilir. İstilacı yabancı türlerin miktarı, geliş yolları ve oluşabilecek muhtemel zararlar göz önüne alınarak öncelikli geliş yolları belirlenir.

(2) Danışma grupları, UİST listesinin kabul edilmesini takip eden 36 ay içinde, birinci fıkra gereğince belirlenmiş öncelikli geliş yolları eylem planlarını hazırlar veya hazırlattırır ve Komisyonun onayına sunar.

(3) Geliş yolları eylem planlarının fayda-maliyet analizlerine dayanması ve aşağıdaki hususları içermesi gerekir:

a) Yapılacak faaliyetleri içeren zaman çizelgeleri.

b) Kasıtsız girişi ve yayılmayı önlemek için alınacak tedbirler.

c) Gönüllü eylemler ve iyi uygulama kuralları.

ç) İstilacı yabancı türler konusunda bilinçlendirme faaliyetleri.

d) İstilacı yabancı türlerin eşyalarla, araçlarla ve ekipmanlarla temasının asgari düzeye indirilmesi için alınacak tedbirler.

(1) Genel Müdürlük istilacı yabancı türlerin ülke içinde varlığını tespit etmek ve yayılmasını önlemek amacıyla, UİST listesinin yayımlanmasını takiben 36 ay içerisinde araştırma, izleme ya da diğer usuller yoluyla istilacı yabancı türlere ilişkin verilerin toplanması ve kayıt altına alınması için bir izleme sistemi kurar.

(2) İzleme sistemi;

a) Deniz yetki alanları sınırı ile kara sınırları dâhil olmak üzere ülke sınırları içinde yerleşmiş türlerin ve yeni tespit edilen istilacı yabancı türlerin varlığına ve dağılımına ilişkin hususları içerir.

b) Ülke sınırları dâhilinde daha önce varlığından habersiz olunan istilacı yabancı türleri ivedilikle tespit etmek için dinamik ve sürdürülebilir bir yapıda kurulur.

c) Mümkün olduğu ölçüde istilacı yabancı türlerin sınır ötesi etkileri ve özellikleri dikkate alınarak oluşturulur.

ç) Biyolojik çeşitlilik, ilgili ekosistem hizmetleri ve insan sağlığı veya ekonomi üzerindeki etkilerin en aza indirilmesi amacıyla uygulanan imha, popülasyon kontrolü veya sınırlandırılması önlemlerinin etkinliğini izlemek için tasarlanır ve kullanılır. İzlemeye gerektiğinde hedeflenmeyen türler üzerindeki etki de dâhil edilir.

(3) İzleme sistemi oluşturulurken, istilacı yabancı türlerle ilgili bilimsel çalışma yapan üniversite ve diğer bilimsel kurumlar arasında işbirliğinin gerçekleştirilmesi ve tüm kurumların çalışmalarının birbiri ile uyumlu olarak yürütülmesi sağlanır.

(1) UİST listesindeki türlerin, ülke sınırlarına yasadışı girişinin önlenmesi için gerekli kontroller, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde, GTİP numaraları esas alınarak, Bakanlık ve Ticaret Bakanlığının ilgili birimleri tarafından yapılır.

(2) Yetkili kurum ve kuruluşlar, ülkeye girişine izin verilecek istilacı yabancı türlerin resmî kontrollerini, 8 inci ve 9 uncu maddelerde belirtilen hususları göz önüne alarak ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde gerçekleştirir.

(1) İstilacı yabancı türlerin girişinin veya mevcudiyetinin erken tespiti için 12 nci maddede oluşturulan izleme sisteminde ve resmî kontrollerde toplanan bilgiler kullanılır.

(2) Daha öncesinde var olduğu bilinmeyen istilacı yabancı türlerin ülke sınırlarında görülmesi veya imha edildiği rapor edildikten sonra yeniden görülmesi halinde, durumu tespit eden kurum, kuruluş ya da gerçek kişiler, herhangi bir gecikmeye mahal vermeksizin Genel Müdürlüğe bildirmek zorundadır.

(3) Bildirimin nasıl yapılacağı, alınacak önlemler, müdahale yöntemleri ve müdahale yapacak kurum ve kuruluşlara ilişkin hükümler Genel Müdürlükçe belirlenir.

(1) Erken tespit bildirimini takiben Genel Müdürlük imha önlemlerinin uygulanması için ilgili kurum ve kuruluşlara bildirimde bulunur.

(2) İlgili kurum ve kuruluşlar tarafından uygulanan imha önlemleri ve sonuçları Genel Müdürlüğe bildirilir.

(3) İmha önlemlerinin uygulanması sırasında, insan sağlığının ve çevrenin korunması, hedef dışı türler ve habitatlar göz önünde bulundurularak ilgili istilacı yabancı türlerin popülasyonunun tamamen ve kalıcı olarak ortadan kaldırılması gerekir. İmha yöntemleri uygulanırken hayvanların önlenebilir ağrı, stres ya da acıdan korunması sağlanır.

(4) Genel Müdürlük imhanın etkinliğini, hedef dışı türler üzerindeki etkisini de dâhil ederek izler. Bu amaçla 12 nci maddedeki izleme sistemi kullanılır.

(1) İstilacı yabancı türler tespit edildiğinde aşağıdaki durumlardan birinin varlığı halinde bilimsel ve teknik kanıtlara dayanılarak hızlı imha önlemleri uygulanmayabilir:

a) İstilacı yabancı türlerin yerleşik hale geldiği bölgede çok geniş alanlara yayılması ve mevcut imha yöntemlerinin teknik olarak imkânsız olması.

b) Fayda-maliyet analizinin uzun vadede maliyetin çok yüksek ve imhanın faydalarına göre orantısız olduğunu göstermesi.

c) Türe özgü uygun imha yöntemlerinin olmaması.

ç) Mevcut imha yöntemlerinin insan sağlığı, çevre ve diğer türler üzerinde ciddi olumsuz etkilere sahip olması.

(2) Hızlı imhanın uygulanmadığı durumlarda istilacı yabancı türlerin daha fazla yayılmasını engellemek için sınırlandırma önlemleri alınır.

(1) Danışma grupları, UİST listesine bir istilacı yabancı türün dahil edilmesini takip eden 18 ay içerisinde, biyolojik çeşitlilik, ilgili ekosistem hizmetleri ve insan sağlığı ya da ekonomi üzerindeki olumsuz etkilerini asgari düzeye indirmek amacıyla, geniş yayılımlı istilacı yabancı türler için etkili yönetim tedbirlerini belirler ve Komisyonun onayına sunar.

(2) Yönetim tedbirlerinin türün çevre üzerindeki etkileri ile orantılı olması, fayda-maliyet analizi ile 18 inci maddede yer alan restorasyon tedbirlerine dayanması esastır.

(3) Yönetim tedbirleri, risk değerlendirmesine ve maliyet verimliliğine dayanılarak önceliklendirilir.

(4) Yönetim tedbirleri, bir istilacı yabancı türün popülasyonunun imhası, kontrolü veya sınırlandırılmasına yönelik ölümcül veya ölümcül olmayan fiziksel, kimyasal veya biyolojik eylemlerden oluşur.

(5) Yönetim tedbirleri, mevcut ve gelecekteki istilalara karşı ekosistem direncini artırmayı hedefleyen eylemleri de içerir.

(6) Geniş yayılımlı istilacı yabancı türlerin ticari kullanımına; daha fazla yayılmayı önlemek için tüm önlemlerin alınması koşuluyla, bunların yok edilmesine, popülasyon kontrolüne veya sınırlandırılmasına yönelik yönetim tedbirlerinin bir parçası olarak geçici süre ile izin verilebilir.

(7) Yönetim tedbirlerinin belirlenmesinde ve uygulanmasında; insan sağlığını, çevreyi, özellikle hedeflenmeyen türleri ve habitatlarını korumak amacıyla gereken özen gösterilir. Yönetim tedbirlerinin etkinliği de dikkate alınarak, hayvanların önlenebilir ağrı, stres ya da acıdan korunmaları sağlanır.

(8) Geniş yayılımlı istilacı yabancı türlerle mücadelede, ilgili kurum ve kuruluşlar yönetim tedbirlerini uygular ve sonuçlarını Genel Müdürlüğe bildirir.

(9) Genel Müdürlük yönetim tedbirlerine ilişkin uygulamaların sonuçlarını, 12 nci maddedeki izleme sistemini kullanarak izler.

(1) UİST listesindeki istilacı yabancı türler tarafından bozulmuş, hasar görmüş ya da tahrip edilmiş ekosistemin restorasyonu için fayda-maliyet analizi yapılır. Restorasyonun maliyetinin, faydalarına kıyasla yüksek veya orantısız olmaması halinde restorasyon yöntemleri uygulanır.

(2) Restorasyon tedbirleri;

a) Olumsuz etkiye maruz kalan bir ekosistemin, bozulmaya karşı direnç, özümseme, uyum sağlama ve bunlardan kurtulma yeteneğini artırmaya yönelik önlemleri,

b) Bir imha eylemini takiben istilanın yeniden gerçekleşmesini engelleyen önlemleri, içerir.

(3) Restorasyon tedbirlerini uygulayacak kurum ve kuruluşlar ile uygulama usul ve esasları Komisyon tarafından belirlenir.

(1) İstilacı yabancı türlerle mücadeleye ilişkin ilke ve kuralları belirlemek, UİST listesi ve izin süreçlerine dair kararları almak, bu türlerin ülkeye girişlerinin önlenmesi ve yönetimine ilişkin planlar ile strateji ve eylem planını onaylamak, kurumlar arası koordinasyonu sağlamak ve uygulamaları yönlendirmek amacıyla, Ulusal İstilacı Yabancı Türler Komisyonu Bakanlıkça oluşturulur.

(1) Komisyonun görevleri şunlardır:

a) İstilacı yabancı türlerle mücadele konusunda ilke ve kuralları belirlemek.

b) UİST listesine ilişkin kararlar almak.

c) İstilacı yabancı türlerin ülke sınırlarına girişinin önlenmesine ilişkin kararlar almak, geliş yolları eylem planlarını onaylamak.

ç) İstilacı yabancı türlerin ekosistem ve halk sağlığı açısından zararları konusunda halkı bilinçlendirmeye ilişkin kararlar almak.

d) İstilacı yabancı türler tarafından bozulmuş, zarar görmüş ya da tahrip edilmiş ekosistemin restorasyon ve rehabilitasyonuna yönelik kararları almak.

e) Kamu kurumları ile yükseköğretim kurumları tarafından yapılan istilacı yabancı türlerle ilgili araştırma-geliştirme çalışmalarının sonuçlarının ulusal politika, program ve eylem planlarına aktarılmasını sağlayacak kararları almak.

f) İstilacı yabancı türler strateji ve eylem planını onaylamak ve uygulanmasında koordinasyonu sağlamak.

g) 8 inci ve 9 uncu maddelerde belirtilen izinleri vermek.

ğ) İstilacı yabancı türlerle ilişkili izin sistemine ilişkin kararları almak.

h) İstilacı yabancı türlerle ilişkili veri tabanlarının entegrasyonuna ilişkin kararları almak.

ı) İstilacı yabancı türler yönetim planlarını onaylamak.

i) İstilacı yabancı türler acil eylem planlarını onaylamak.

j) Geniş yayılımlı istilacı yabancı türler için belirlenen yönetim tedbirlerini onaylamak.

k) Bu Yönetmelik kapsamında gerçekleştirilecek iş ve işlemlere ilişkin olarak ilgili kurum ve kuruluşları belirlemek, kurumlar arasında yetki ve görev konusunda ortaya çıkan sorunları çözümlemek ve kurumlar arasında koordinasyonu sağlamak.

(1) Bakanlık Bakan Yardımcısı, Komisyon Başkanıdır. Sekretarya hizmetleri Genel Müdürlük tarafından yerine getirilir.

(2) Komisyon, Komisyon Başkanının daveti ile yılda en az bir kere gündemli olarak toplanır. Başkan ilgili kurum ve kuruluşların talebi üzerine Komisyonu olağanüstü toplantıya çağırabilir.

(3) Komisyon salt çoğunlukla toplanır, toplantıya katılan üyelerin oy çokluğu ile karar verilir. Oy sayısının eşitliği halinde Başkanın oyu doğrultusunda karar verilir.

(4) Komisyon kararları toplantıya katılan tüm üyeler tarafından imzalanır.

(5) Komisyon tarafından verilen kararlar nihaidir.

(1) İstilacı yabancı türler konusunda yürütülen çalışmalara bilimsel ve teknik destek vermek amacıyla, Sucul İstilacı Yabancı Türler Teknik Danışma Grubu ile Karasal İstilacı Yabancı Türler Teknik Danışma Grubu Bakanlıkça oluşturulur.

(1) Danışma gruplarının görevleri şunlardır:

a) İstilacı yabancı türleri tanımlamak ve etkilerine göre sınıflandırmak.

b) İstilacı yabancı türlerin girişlerinin önlenmesi, erken tespiti, hızlı müdahalesi, kontrolü ve yok edilmesi hususlarında yöntemi belirlemek ve uygulanması için gereken teknik desteği sağlamak.

c) Bilimsel ve teknik kanıta dayalı olarak erken tespit edilen istilacı yabancı türlere ait risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak.

ç) UİST listesini oluşturmak.

d) 8 inci ve 9 uncu maddelerde belirtilen izin taleplerini değerlendirmek.

e) İstilacı yabancı türler acil eylem planlarını hazırlamak veya hazırlatmak.

f) Geniş yayılımlı istilacı yabancı türler için yönetim tedbirlerini belirlemek.

g) İstilacı yabancı türler geliş yolları eylem planlarını hazırlamak veya hazırlatmak.

ğ) İstilacı yabancı türler strateji ve eylem planını hazırlamak veya hazırlatmak.

h) İstilacı yabancı türler yönetim planlarını hazırlamak veya hazırlatmak.

ı) İstilacı yabancı türler tarafından bozulmuş, zarar görmüş ya da tahrip edilmiş ekosistemin restorasyon ve rehabilitasyonuna yönelik tedbirleri belirlemek.

i) Komisyon tarafından alınan kararların uygulanmasına teknik destek vermek ve uygulama sonuçlarını değerlendirmek.

j) İstilacı yabancı türler yönetim planlarının uygulamalarını izlemek, uygulama sürecini değerlendirmek ve uygulamada karşılaşılan sorunlara teknik destek vermek.

(1) Danışma gruplarının başkanlığını Genel Müdürlüğün ilgili genel müdür yardımcısı yapar. Sekretarya hizmetleri Genel Müdürlük tarafından yerine getirilir.

(2) Danışma grupları yılda en az iki kez toplanır. Başkan, danışma gruplarını gerekli hallerde toplantıya çağırabilir.

(1) Gündem gereği görüşülen konular ile ilgili alınan kararlar üyeler tarafından imzalanır.

(2) Alınan kararlar sekretarya tarafından, uygulanmak üzere ilgili kurum ve kuruluşlara yazışma usullerine göre gönderilir.

(3) Uygulama sonuçları ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından sekretaryaya bildirilir.

(1) Restorasyon maliyetleri de dâhil olmak üzere, istilacı yabancı türlerin biyolojik çeşitlilik, ekonomi ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini önlemek, asgari düzeye indirmek ya da azaltmak için gerekli önlemlerin maliyetlerinin karşılanması ve oluşan maliyetlerin 2872 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında istilacı yabancı türlerin kasıtlı olarak girişine ve yayılmasına sebep olanlara rücu edilmesi esastır.

(2) Birinci fıkradaki önlemlerin istilacı yabancı türlerin kasıtlı olarak girişine ve yayılmasına sebep olanlar tarafından alınmaması veya bu önlemlerin yetkili makamlarca doğrudan alınması nedeniyle kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan harcamalar, 2872 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre istilacı yabancı türlerin girişine ve yayılmasına sebep olandan tahsil edilir.

(1) Komisyon tarafından istilacı yabancı türlerle mücadele kapsamında ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından ayni veya nakdi teşvik sistemleri uygulanmasına ilişkin tavsiye kararı alınabilir.

(1) UİST listesindeki türler veya erken tespit edilen ve hızlı imha edilmesi gereken türler için gerekli önlemlerin alınması maksadıyla öncelikle gayrimenkul sahibinin izni alınır. İzin verilmemesi halinde; 2872 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında, Genel Müdürlükçe belirlenen önlemler gayrimenkul sahibi tarafından alınır.

(1) Ülke sınırlarına girmiş olan istilacı yabancı türlerin erken tespitini ve hızlı imhasını sağlamak amacıyla bu türler ile mücadelede halkın katılımının sağlanması esastır. Bu amaçla yöre halkının istilacı yabancı türler konusunda eğitimi ve bilgilendirilmesi, ilgili kurum ve kuruluşlar ile sivil toplum kuruluşları tarafından yapılır.

(1) UİST listesindeki istilacı yabancı türlerden ticari amaçla tutulmayan evcil hayvanların sahiplerine, hayvanlarını doğal yaşamlarının sonuna kadar tutma izni;

a) Hayvanların UİST listesine dâhil edilmeden önce alınmış olması veya 31 inci maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında edinilmiş olması,

b) Hayvanların kapalı muhafazada tutularak, üremesinin ya da kaçmasının önlenmesi amacıyla tüm uygun tedbirlerin alınması,

koşullarıyla verilir.

(2) Birinci fıkradaki koşulların sağlandığını garanti edemeyen hayvan sahiplerinin ilgili hayvanları tutmasına izin verilmez. Bu hayvanlara Genel Müdürlükçe el konulur ve 8 inci maddede belirtilen şartları sağlayan tesislerde tutulabilir.

(3) Genel Müdürlük, birinci fıkrada belirtilen hayvan sahipleri için, hayvanların muhafaza edilmesi sırasında ortaya çıkabilecek riskler ile üreme ve kaçma ihtimalini en aza indirmeye yönelik önlemler hakkında eğitim programları düzenler.

(1) UİST listesine dâhil edilmeden önce edinilmiş istilacı yabancı türlerin örneklerine ait stokların ticari sahiplerine, türlerin bu listeye dâhil edilmesini takip eden bir yıllık süre ile aşağıdaki faaliyetler için Genel Müdürlükçe izin verilebilir:

a) Üremelerine ya da kaçmalarına engel olacak koşulların sağlanmasına yönelik tüm tedbirlerin alınması ve kapalı muhafazada taşınması şartıyla canlı bireylerin ya da bu türlerin üreyebilir kısımlarının ticari ve ticari olmayan kullanıcılara satılması.

b) Araştırma veya saha dışı muhafaza tesislerine gönderilmesi ve tutulması.

c) 8 inci madde kapsamında tıbbi faaliyette bulunulabilmesi.

ç) Stokların eritilmesi amacıyla bu örneklerin önlenebilir ağrı, stres ya da acı vermeden yok edilmesi.

(1) Bu Yönetmelik kapsamında yer alan hükümler, aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece serbest bölgelerde de uygulanır.

(1) 8 inci ve 9 uncu maddelerde belirlenen usul ve esaslara aykırı olarak;

a) Sahte ve geçersiz belge kullanılması,

b) Belgelerin alınmasında yalan beyanda bulunulması,

c) Belgelerde tahrifat yapılması,

durumlarında bu belgelere dayanılarak verilen izinler Genel Müdürlükçe iptal edilir ve bulundurulan istilacı yabancı türlere el konulur. Konuyla ilgili olarak Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur. El konulan türlerin kaçma, yayılma ya da yer değiştirme riski; türlerin aidiyeti, biyolojisi ve dağılma yöntemleri, öngörülen faaliyetler ve öngörülen kapalı muhafaza, çevre ile etkileşim ve diğer ilgili faktörler dikkate alınmak suretiyle etkili bir şekilde yönetilir.

(2) UİST listesindeki istilacı yabancı türlerin 8 inci ve 9 uncu maddelerde belirtilen izinler alınmaksızın ülke sınırları içine sokulmak veya transit olarak taşınmak istenmesinin tespiti halinde 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanununun ilgili maddelerindeki yaptırımlar uygulanır.

(3) 7 nci maddedeki kısıtlamalara aykırı davranmak ve 8 inci ve 9 uncu maddelerde belirtilen önlemlere uymamak suretiyle biyolojik çeşitliliği tahrip edenlere 2872 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin birinci fıkrasının (k) bendi uyarınca idari para cezası uygulanır.

(4) 7 nci maddedeki kısıtlamalara aykırı davranılması ve 8 inci ve 9 uncu maddelerde belirtilen önlemlere uyulmaması halinde; 4915 sayılı Kanun kapsamındaki yaban hayvanları için, mezkûr Kanunun 18 inci ve 19 uncu maddeleri uyarınca 26 ncı maddesindeki idari para cezası uygulanır.

(5) UİST listesindeki sucul istilacı yabancı türlerle ilgili olarak 7 nci maddedeki kısıtlamalara aykırı davranılması ve 8 inci ve 9 uncu maddelerde belirtilen önlemlere uyulmaması halinde 1380 sayılı Kanunun 36 ncı maddesi kapsamında idari yaptırım uygulanır.

(1) Bu Yönetmelik, istilacı yabancı türlerin girişinin ve yayılmasının önlenmesi ile yönetimi hakkında 22/10/2014 tarihli ve (AB) 1143/2014 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Tüzüğü dikkate alınarak Avrupa Birliği mevzuatına uyum çerçevesinde hazırlanmıştır.

(1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

(1) Bu Yönetmelik hükümlerini Tarım ve Orman Bakanı yürütür.