Bu Yönetmelik, 45 sayılı Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde tahvil arz ve talebi arasındaki dengesizlikleri gidermek ve tahvil piyasasının istikrarını sağlamak amacıyla kurulan "Menkul Kıymetler Tanzim Fonu"nun Kanun ve Kararnameler uyarınca işleyişini düzenlemektedir.
Bu Yönetmelik'te geçen kısaltmaların anlamı aşağıda gösterilmiştir :
a) Kurul : Sermaye Piyasası Kurulu
b) Başkan : Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı
c) Fon : Menkul Kıymetler Tanzim Fonu
d) KHK : 45 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname
e) Kanun : Sermaye Piyasası Kanunu
f) TCMB : Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
Tüzel kişiliği haiz olan Fon, Kurulun Karar Organı'nca alınacak kararlar çerçevesinde Başkanlık'ca yönetilir.
Fon'u Başkan temsil eder,
Fon'dan nakden veya hesaben yapılacak ödemelerde ita amiri Başkan'dır.
Fon'un işlemleri TCMB'nca yürütülür.
II. Bölüm
Fon'un kaynakları aşağıda gösterilmiştir.
a) Kanun'a göre aracı kurum statüsü iktisap eden kuruluşların ödenmiş sermayeleri ile ihtiyat akçeleri toplamı üzerinden yatıracakları nakdi teminatlar,
b) Bankaların, 30 Haziran 1982 tarihi itibariyle plasmanları toplamının % 0.5'ine kadar yatıracakları meblağlar,
c) Menkul kıymet alım satımı faaliyetinde bulunan kuruluşların birinci el işlemleri dahil pazarladıkları menkul kıymetlerin aylık satış tutarlarının % 0.1'i oranında yatıracakları paralar,
d) Fon'un tahvil alım satımından doğan gelir fazlası ile sair gelirleri,
e) Fon mevcudunun yetmediği hallerde TCMB'nca Fon'a verilecek avanslar.
(Değişik: RG 26/1/1988-19706)
Kanun'un 32'nci maddesi uyarınca kendilerine borsa bankerliği belgesi verilen kuruluşlar tarafından tesis edilecek teminatlar, "Borsa Bankerliği Belgesi Verilmesine İlişkin Yönetmelik" hükümleri çerçevesinde ilgili aracı kurumlar tarafından Fon adına TCMB'na tevdi edilir.
Aracı kurum teminatının azaltılmasını veya tümüyle geri verilmesini gerektiren hallerin ortaya çıkması durumunda, geri verilecek miktardan aracı kurumun Fon'a olan borçları indirildikten sonra kalan, Kurul'un yazılı bildirimi üzerine TCMB'nca hak sahiplerine geri verilir.
TCMB kendisine tevdi edilen teminatı, ilgili aracı kurumlar ve teminat türleri itibariyle muhafaza eder ve ayrı hesaplarda izler.
Aracı kurumlar tarafından tevdi edilen nakdi teminat, Fon'un, parasal varlığı içinde mütalâa edilir ve Fon amaçları için kullanılır.
Bankalarca, 30/6/1982 tarihindeki plasmanları toplamı üzerinden yatırılması öngörülen % 0.5'ler Kurul'ca tesbit ve ilan edilecek süre, esas ve şartlar dahilinde Fon'a yatırılır.
Birinci fıkraya göre tahsil edilecek paralar, TCMB'nca izlenir ve yükümlülüklerini yerine getirmeyen bankalar hakkında bu Yönetmeliğin 25'inci maddesine göre işlem yapılmak üzere Kurul'a bildirilir.
Kurul, bankalardan alınan paraları Fon'un durumuna göre bankalara geri verebilir.
Yukarıda belirtilen mekanizma, birinci fıkradaki limiti aşmamak kaydıyla, Fon'un devamı süresince işletilebilir.
Menkul kıymet alım satımı faaliyetinde bulunan bankalar ve Kanun'da sayılan yardımcı kuruluşlar, birinci el piyasası işlemleri dahil pazarladıkları menkul kıymetlerin aylık satış tutarlarını gösteren aylık bildirimleri, ilgili ayı izleyen 15 gün içinde, Kurul'a ve TCMB'na vermek ve aynı süre içinde, bu tutarın % 01'ini Fon'un TCMB'ndaki hesabına yatırmak zorundadır.
Bu maddeye göre Fon'a yatırılacak paralar geri verilmez.
Dönem sonunda Fon'da oluşan gelir fazlasından, Fon'a katılanlara, Kurul'ca tahsisi kararlaştırılan faizlerin ödenmesinden sonraki kısım, Fon'a kalır.
Fon mevcutları, Fon'dan yapılacak ödemeleri karşılamaya yetmediği zaman, Maliye Bakanlığı'nın talebi üzerine TCMB'nca Fon'a avans verilir ve ayrı bir hesapta izlenir.
Avans limitinin artırılması gerektiğinde, durum, Maliye Bakanlığı'na bildirilir.
Avans hesabından Fon'a yapılacak aktarmalar ile avans hesabına geri ödemeler ve avansın kapatılması Kurul'un yazılı talebi üzerine yapılır.
III. Bölüm
KHK'ye Ek 1 sayılı listeye giren ve sonradan bu listeye eklenecek kuruluşlar ile bunlar dışında borsa bankerliği belgesi alan aracı kurumlar, tahvil alım satımı işlemleriyle sınırlı olarak Fon'dan yararlanabilirler.
Bu Yönetmeliğin 10'uncu maddesinde belirtilen kuruluşların, KHK ile 35 sayılı KHK'ye eklenen Ek Madde 33'ün;
A) (a) bendi,
B (b) bendi,
uyarınca tahvillere ilişkin faaliyetlerinden doğan nakit ihtiyaçları Kurul kararlarına dayalı olarak aşağıdaki usuller çerçevesinde Fon'dan karşılanabilir;
aa) İskonto edilerek % 10 noksanıyla satın alınabilir,
ab) Teminata alınarak karşılığında avans verilebilir.
b) Acil ve olağanüstü durumlarda tahvillerin ilgili kuruluşlarca satın alınmasını sağlamak amacıyla tahvil dışındaki diğer teminatların alınması kaydıyla da avans verilebilir.
Konkordato talebinde bulunan, iflas eden, tasfiye edilen veya mali bünyesinin taahhütlerini karşılamayacak derecede zayıflamış olduğu Kurul'ca saptanan ortaklıkların tahvilleri iskonto veya avansa kabul edilemez.
Kurul kararına dayalı olarak ilgili kuruluşlarca TCMB şubelerine tevdi edilen tahviller ile 35 sayılı KHK'ye 45 sayılı KHK ile eklenen ek madde 30'un (b) bendi ilk fıkrası kapsamına giren tahvillere ait müstakil faiz kuponları, Kurul'ca belirlenecek genel iskonto oranı üzerinden iskonto edilerek bulunacak değerin % 10 noksanı ile Fon adına satın alınabilir.
Bu tahviller ve müstakil faiz kuponları, bunları iskonto ettiren kuruluşlar tarafından her zaman geri alınabilir. Ancak, Fon'un alış tarihinden itibaren üç ay içindeki geri almalarda Kurul kararı gerekmez. Satış TCMB şubelerince satış günündeki iskonto değeriyle yapılır ve satış bedelinden alışta tahsil edilen % 10 noksanlık aynen indirilerek işlem sonuçlandırılır.
Kurul Kararına dayalı olarak ilgili kuruluşlarca TCMB şubelerine tevdi edilecek tahviller karşılığında, iskonto haddi gözönünde bulundurularak Kurul'ca belirlenecek oranda yıllık faiz ve en çok üç ay vadeyle Fon'dan avans verilebilir.
Ayrıca kuruluşların gerekçeli başvurusu ve Kurul'un uygun görmesi halinde, işlemiş faizi tahsil edilerek ya da avans bakiyesine eklenerek işlem bir defaya mahsus olmak üzere temdit edilebilir.
Teminat olarak verilen tahvillerin anaparaları ve/veya en çok bir yıl içinde vadesi gelecek faiz kuponları, en az % 20 marj uygulanarak teminata alınabilir.
Teminatta bulunan tahvillerin vadesi gelen anapara ve faiz kuponlarına ilişkin olarak TCMB şubelerince yapılacak tahsilat avansa mahsup edilir.
İlgili kuruluş tarafından avansın tamamının ödenmesi halinde, teminattaki tahviller, Kurul kararı gerekmeksizin TCMB şubelerince iade edilir.
Avansın vadesinde kapatılmaması halinde teminattaki tahviller 13'üncü maddedeki esaslar dairesinde iskonto edilerek bulunacak değerin % 10 noksanı ile Fon adına satın alınabilir.
Satınalma tutarı avans bakiyesinin kapatılmasına yetmezse, açık kalan kısım için ilgili kuruluş aleyhine 6183 sayılı Kanun'a göre takibe geçilir.
Satınalma tutarı avans bakiyesinden fazla ise, avansın kapatılmasından sonra kalan bakiye bu tahviller Fon'da kaldığı sürece teminat olarak tutulmaya devam olunur.
Bu tahvillerin Fon'dan çıktığı tarihte, sözkonusu teminat hakkında uygulanacak işlem Kurul'ca kararlaştırılır.
Acil ve olağanüstü durumlarda Kurul'ca kararlaştırılacak tahvil dışındaki teminatların, teminat türleri itibariyle belirlenecek marjlar dahilinde TCMB şubelerince alınması kaydıyla ilgili kuruluşlara yıllık, Kurul'ca kararlaştırılacak oranda faiz ve en çok üç ay vade ile Fon'dan avans verilebilir.
Bu tür avans temdit edilemez; ancak, yeterli miktarda tahvil verilmesi şartıyla, tahakkuk eden faiz tahsil edilerek veya avans bakiyesine eklenerek işlem tahvil karşılığı avans biçimine dönüştürülebilir.
Bu halde avans hakkında bu Yönetmeliğin 14'üncü ve 15'inci maddeleri hükümleri uygulanır.
Diğer teminatlar karşılığında verilen avansın geri ödenmesi veya tahvil karşılığı avans haline dönüştürülmesi durumunda, daha önce alınmış olan diğer teminatlar, Kurul kararı gereğince TCMB şubelerince iade edilir.
Avans bakiyesinin kapatılmaması veya tahvil karşılığı avansa dönüştürülmemesi hallerinde, teminatın paraya çevrilmesi için ilgili kuruluş aleyhine 6183 sayılı Kanuna göre takibe geçilir.
IV. Bölüm
Fon'dan yararlanma koşullarını taşıyan kuruluşlar, geçici nakit ihtiyaçlarının nedenini, bu ihtiyacı karşılamak için Fon'dan kullanmak istedikleri tutarı, verebilecekleri tahvil veya teminatları gösteren bir dilekçe ile Kurul'a başvurabilirler.
İlk başvuruya kuruluşun mali bünyesinin tahliline yarayan belgelerle ayrıntılı nakit akım tabloları ve Kurul'ca istenecek diğer belgeler eklenir.
İlk başvuruya ayrıca;
A) Avansın, kuruluşun ilgili bankadaki hesabına aktarılmasına ilişkin talebi;
B) Kuruluşun nakit ihtiyacı;
a) Daha önce satın alınmış olup başvuru tarihinde portföyünde bulunan tahvillerle veya kuponlarla ilgili ise,
aa) İskonto veya avans usullerinden hangisinin tercih edildiği,
bb) Fon'a tevdi edilecek tahvillerin; ihraç eden ortaklıklar, tertibi, ihraç yılı, vadesi, küpürleri, itibari kıymetleri, faiz oranları ve birbirinden ayıran diğer temel özellikleri bakımlarından ayrı ayrı global tutarlarını gösteren cetvelleri,
cc) İskonto isteniyorsa bunun Kurul'ca belirlenen esaslara göre yapılmış ayrıntılı hesapları,
b) Acil ve olağanüstü durumlarda satın alınması amaçlanan tahvillerle ilgili ise; satın alınılması düşünülen tahviller hakkında genel bilgileri, istenen avansa karşılık verilebilecek teminat türlerini, bu teminatlara ilişkin bilgi ve belge örnekleri,
C) İskonto ettirilecek veya teminata verilecek tahvillerin ve yeniden satın alınacak veya diğer teminatlarla değiştirilecek tahvillerin; konkordato talebinde bulunan, iflas eden veya tasfiye edilen şirketlere ait tahviller olmadığına ilişkin bir beyannamenin, eklenmiş olması zorunludur.
Kurul, başvuruyu öncelik ve ivedilikle görüşerek kuruluşun Fon'dan yararlanma koşullarını, acil ve olağanüstü durumları ve menkul kıymetler piyasasında tahvillere ilişkin gelişmeleri değerlendirir.
Bu genel değerlendirme sonucunda, halkın tahvile bağlı tasarruflarının güvenliği ve tahvil piyasasının istikrarı bakımından ciddi tehlikeler beklenebileceği kararına varılırsa kuruluşun nakit ihtiyacının belirlenmesine ilişkin incelemeye girişilir.
İnceleme sonucunda kuruluşun nakit ihtiyacının karşılanması ilke olarak benimsenirse ilgili kuruluştan Fon'a tevdi edeceği tahvilleri TCMB şubesine, nitelikleri bakımından yeknesak gruplar halinde ve listeleriyle birlikte tevdi edip bunların emaneten alındığını gösteren onaylı listeleri getirmesi istenir.
Kurul'ca uygun görülen diğer teminatların da aynı usule göre TCMB şubelerine tevdii zorunludur.
İlgili belgelerin TCMB'nca teslim alındığını gösteren onaylı listeler üzerinden gerekli hesaplamalar yapılarak Kurul'ca TCMB'na Fon'dan "Ödeme Talimatı" verilir.
Kurul'ca TCMB'na verilecek ödeme talimatında;
a) Fon'dan ilgili kuruluşa ödenecek tutar,
b) Ödemenin ne zaman, nerede, kimlere ve nasıl yapılacağı,
c) Ödemenin iskonto veya avans usullerinden hangisine göre yapılacağı,
d) Kurul'ca gerekli görülecek diğer hususlar gösterilir.
T.C. Merkez Bankası'nın Yükümlülükleri :
İskonto edilen veya teminata alınan tahvillerle diğer teminatların sayımı, teslim alınması, muhafazası, anaparaların ve faiz kuponlarının vadelerinde tahsili, iadesi ve bunlara ilişkin diğer bütün işlemler
TCMB şubelerince yerine getirilir.
TCMB Kurul'ca verilecek yazılı ödeme talimatında gösterilen tutardaki parayı, Kurul'ca belirtilen yerlerde ilgili kuruluşların emrine hazır bulundurur.
Gerekli nakdin ilgili TCMB ve T.C. Ziraat Bankası şubelerine intikal ettirilmesine ilişkin işlemler, en seri usul ve vasıtalarla yapılır.
Fon'un muhasebesi ve kayıtları TCMB'nda tutulur. Fon'un hesaplarına ve işleyişine ilişkin gerektiğinde günlük ve haftalık bilgilerle, diğer periyodik bildirimler TCMB'nca en kısa sürede Kurul'a ulaştırılır.
Fon'un yıllık bilançosu ve sonuç hesapları TCMB'nca hazırlanarak Maliye Bakanlığı'na ve Kurul'a gönderilir.
Fon'un yürütülmesiyle ilgili her türlü işlem, Kurul kararları çerçevesinde TCMB'nca yapılır.
V. Bölüm
Fon'un işleyişi ve işlemlerine ilişkin olarak Kurul tarafından alınacak kararlar için ayrı bir Karar Defteri tutulur.
Fon'a ilişkin olarak Kurul'a ait belge ve yazışmalar Kurul'ca ayrı olarak dosyalanır ve muhafaza edilir.
Fon'un muhasebesi ve kayıtları, gerekli bilgileri kolayca sağlayacak biçimde TCMB'nda tutulur; muhasebe kayıtlarını içeren defter ve kalamozalar ile Fon'a ilişkin her türlü belgeler, Kurul'ca gerek gösterilecek sürece TCMB tarafından muhafaza edilir.
Fon'un hesap dönemi takvim yılıdır.
Fon'un bir hesap dönemi içinde yaptığı işlemlerden doğan gelir fazlasının tesbitinde, önceki dönemlerden devreden gider fazlaları ile Fon'a katılanlara aynı döneme ilişkin olarak ödenen faizler düşülerek, nihai gelir fazlası bulunur.
Bu Yönetmeliğin 4'üncü maddesinin (a) ve (b) bendlerinde sayılan kaynaklara verilecek faizin yıllık oranı, Kurul'ca belirlenir.
TCMB avansı dışında kalan Fon kaynakları ile Fon'a ilişkin d iğer her türlü alacakların tahsilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun Hükümleri uygulanır.
Buna ait işlemler TCMB'nca yürütür.
Geçici Madde — Menkul kıymet alım satımında bulunan kuruluşlar 13/9/1982 tarihine kadar, geri alma taahhüdü ile sattıkları tahvillerin toplamını Fon Yönetmeliği'nin Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihi izleyen 5 işgünü içinde Kurul'a bildirmek ve bu toplamı oluşturan taahhüt belgelerinin ve tahvillerin ayrıntılı listelerini söz konusu yayım tarihini izleyen 15 gün içinde Kurul'a teslim etmek zorundadırlar.
Bu Yönetmeliğin 7'nci maddesi 1 Ekim 1982 tarihinde, diğer hükümleri yayımı tarihinde yürürlüğe girer.