Enstitü Öğretim ve Araştırma Uzmanlığı bilim sınavı sırasıyla şu aşamalardan oluşur:
a) Öğretim ve araştırma uzmanlığı tezi,
b) Kollokyum,
c) Deneme dersi.
Bu aşamaların birinde başarı sağlayamayanlar ondan sonraki sınav aşamalarına kabul edilmezler.
Enstitü Öğretim ve Araştırma Uzmanlığı tezi, adayın öğretim ve araştırma uzmanı olmak istediği bilim dalını ilgilendiren bir konuya ait olup, adayın bu konuya hakimiyetini ve buna ait eser ve kaynaklara yeter derecede vukufunu gösteren kişisel araştırmalarına dayanarak bilimsel bir sonuca varan, bu sonucu bilimsel yöntemlerle açıklayıp savunan, adayın bilim alanında kendi kendine bağımsız olarak çalışmaya ve fikirlerini bilimsel şekilde derli toplu ifade etmeğe yeterli olduğunu ispat eden, orijinal bir eser olmalıdır.
Çeviri ve adaptasyon yolu ile hazırlanmış eserler yahut diploma ve doktora tezleri öğretim ve araştırma uzmanlığı tezi olarak kabul edilmez.
Öğretim ve Araştırma Uzmanlığı tezinin, jüri üyeleri tarafından incelenme süresi, bir aydan az, üç aydan çok olamaz. Bu inceleme sonunda jüri, herbir üyenin hazırlayacağı raporları görüşmek üzere toplanır; raporları müzakere eder ve başka bir toplantıya gerek görmediği takdirde, son kararını verir ve durumu bir tutanakla saptar. Son karar, tezin kabulü, reddi veya düzeltilmesi biçiminde olabilir. Tezin düzeltilmesine karar verildiği takdirde, düzeltme için en az sürenin ne olacağı jüri tarafından ayrıca belirtilir.
Jürinin kararı, her aday için ayrı bir raporla Genel Müdürlüğe bildirilir.
Tezi kabul edilmeyenler, bir yıl sonra yeniden Öğretim ve Araştırma Uzmanlığı sınavına girebilirler. Ancak, reddedilen tez, yeni sınavda aynen veya değerini değiştirmeyen biçim ve öz değişiklikleri yapılmak suretiyle, öğretim ve araştırma uzmanlığı tezi olarak kullanılmaz. Jüri bu amaçla adayın dosyasındaki eski tezini de inceler.